Różne choroby zakaźne mogą występować częściej w zależności od okresu roku. Sezony zachorowań zazwyczaj zależą od wielu aspektów, takich jak warunki atmosferyczne, styl życia ludzi, aktywność wirusów i bakterii, a także inne czynniki środowiskowe. Jedną z sezonowych chorób zakaźnych jest ospa wietrzna. Największa ilość zachorowań przypada na okres zimowo-wiosenny.
Ospa wietrzna to choroba powszechna głównie wśród dzieci, ale może również wystąpić u dorosłych, którzy nie przeszli jej w dzieciństwie lub nie zostali zaszczepieni. Sprawdź, jakie objawy mogą zwiastować ospę wietrzną, czym różnią się w zależności od wieku chorego oraz jak wygląda leczenie ospy wietrznej. Zwracamy uwagę także na powikłania ospy, które mogą dotknąć dorosłych pacjentów, szczególnie kobiety w ciąży i osoby z niedoborem odporności.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest ospa wietrzna i jak się objawia?
- Jak zakażenie wirusem ospy wietrznej przebiega u dzieci i u dorosłych?
- Jakie są metody leczenia i sposoby łagodzenia objawów ospy wietrznej?
- Jakie powikłania mogą pojawić się w przebiegu ospy wietrznej i półpaśca?
Ospa wietrzna – co to za choroba?
Ospa wietrzna to choroba o wysokiej zakaźności, wywoływana przez wirusa VZV (Varicella-Zoster Virus), nazywanego wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową – drobnoustroje przenoszą się wraz z powietrzem nawet na kilkadziesiąt metrów. To właśnie stąd nazwa „ospa wietrzna”. Zarazić się można także podczas kontaktu pęcherzami na ciele chorego. Okres wylęgania choroby wynosi od 10 do 21 dni, najczęściej ok. 2 tygodnie.
Warto wiedzieć, że chora osoba zaraża już na 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki, zwiastującej rozwój wirusa ospy wietrznej. Zagrożenie dla otoczenia mija jednak dopiero po jej całkowitym ustąpieniu – gdy odpadną strupki po wyschniętych pęcherzykach (zazwyczaj trwa to ok. 7 dni).
Najczęściej choroba dotyka dzieci w żłobkach, przedszkolach i szkołach, gdzie są duże skupiska oraz bliski kontakt pomiędzy ludźmi. Przy ospie wietrznej u dzieci obserwuje się zwykle łagodny przebieg, w przeciwieństwie do zachorowań u starszej młodzieży oraz dorosłych. W tej grupie znacznie wzrasta ryzyko powikłań po przebyciu ospy wietrznej.
Objawy ospy wietrznej
Z ospą wietrzną związane są nie tylko charakterystyczne zmiany skórne w postaci pęcherzy wypełnionych płynem surowiczym. U niektórych chorych wysypka może być bardzo rozległa, obejmując skórę głowy, twarz, tułów, kończyny, a nawet wnętrze jamy ustnej. Zmiany skórne towarzyszące chorobie bywają bolesne, szczególnie jeśli dojdzie do nadkażeń bakteryjnych.
Pierwsze objawy ospy wietrznej to także:
- gorączka,
- ból głowy,
- ból gardła,
- złe samopoczucie ogólne,
- silny świąd towarzyszący wysypce,
- wykwity na błonach śluzowych,
- brak apetytu.
Natężenie oraz rodzaj występujących objawów ospy wietrznej może się różnić, w zależności od wieku, chorób współistniejących oraz odpowiedzi immunologicznej organizmu pacjenta. Warto pamiętać o tym, że nie wolno rozdrapywać pęcherzy z płynem ani zdrapywać strupków. W przeciwnym razie na ciele chorego mogą pozostać nieestetyczne blizny, przypominające wgłębienia w skórze. Do ich powstawania przyczynia się zarówno rozdrapywanie, jak i nadkażenie bakteryjne zmian skórnych, które zaburza prawidłowy proces gojenia.
Czy przechorowanie ospy wietrznej daje trwałą odporność na VZV?
Kiedy układ immunologiczny zwalczy chorobę, organizm wytwarza trwałą odporność na wirusa, który jednak pozostaje w organizmie w stanie uśpienia. Wirus VZV po zakażeniu ukrywa się najczęściej w zwojach nerwowych rdzenia kręgowego lub nerwów czaszkowych. Jego reaktywacja może nastąpić nawet po wielu latach. Oznacza to, że jeśli dojdzie do silnego osłabienia funkcjonowania układu odpornościowego, może znów się aktywować, co prowadzi do rozwoju choroby, nazywanej półpaścem. Na taki stan rzeczy narażeni są głównie seniorzy i osoby cierpiące z powodu przewlekłych schorzeń, u których występują zaburzenia odporności.
Ospa wietrzna u dzieci i dorosłych – podobieństwa i różnice
Chociaż objawy ospy wietrznej u dzieci i dorosłych są takie same, to zasadniczą różnicą jest przebieg choroby. U maluchów i starszych dzieci (do ok. 12. roku życia) ma on znacznie lżejszy charakter niż u młodzieży i dorosłych. Wraz z wiekiem objawy zazwyczaj pojawiają się z większą intensywnością. Znacząco wzrasta też ryzyko wystąpienia niebezpiecznych powikłań.
Wśród dorosłych z ospą częściej pojawia się wysoka gorączka, silny ból głowy, a dolegliwości te są mocniej nasilone. Również wysypka jest zwykle bardziej rozległa, a czas rekonwalescencji dłuższy. Natomiast u osób z osłabioną odpornością przebieg choroby może być jeszcze bardziej agresywny – czasami konieczna bywa hospitalizacja. Szczególnie ciężką postać choroby obserwuje się u kobiet, spodziewających się dziecka. Poza możliwymi powikłaniami u matki, mogą wystąpić także powikłania u płodu takie jak:
- niska masa urodzeniowa,
- zaburzenia neurologiczne i czynności jelit,
- wady narządu wzroku,
- zaburzenia rozwoju umysłowego.
Zachorowanie na ospę w pierwszych tygodniach ciąży znacznie zwiększa ryzyko poronienia. Jeśli więc ciężarna miała kontakt z osobą chorą na ospę i nie posiada odporności, powinna niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. W niektórych przypadkach możliwe jest podanie immunoglobuliny (do 96 godzin od kontaktu), która może zapobiec rozwojowi infekcji lub złagodzić jej przebieg.
Leczenie ospy wietrznej
W przypadku leczenia dzieci najczęściej nie zaleca się stosowania żadnych leków, zwalczających ospę wietrzną, natomiast dorosłym podaje się zwykle acyklowir. To preparat, który hamuje replikację (namnażanie) wirusa, dlatego należy przyjąć go jak najszybciej, najlepiej od razu po wystąpieniu pierwszych objawów choroby. W warunkach obniżonej odporności leki przeciwwirusowe mogą być podawane dożylnie w szpitalu. Stosuje się także leczenie objawowe – preparaty przeciwgorączkowe i środki przeciwhistaminowe, które pomagają łagodzić świąd.
Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych zaleca się również miejscowe aplikowanie maści i kremów o działaniu przeciwświądowym. To pozwala ograniczyć drapanie zmian i zmniejsza ryzyko nadkażeń bakteryjnych. Pomocne są też kąpiele w letniej wodzie z dodatkiem siemienia lnianego, sody oczyszczonej lub nadmanganianu potasu. Przez cały okres choroby należy dbać o higienę skóry i dużo odpoczywać, zwłaszcza podczas gorączki.
