Kiedy tylko nadchodzą ciepłe dni, jak bumerang wraca temat użądleń i ugryzień owadów. Czy wiesz, jak rozpoznać użądlenie osy? Co zrobić, gdy już do niego dojdzie? Jak powinna wyglądać pierwsza pomoc po użądleniu i kiedy konieczna jest interwencja lekarska? Jak zachować się w przypadku osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych? Wszystkiego dowiesz się z naszego krótkiego poradnika!
Udzielenie pierwszej pomocy po użądleniu jest bardzo ważne, ponieważ u niektórych może wystąpić reakcja alergiczna na jad osy, co stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia. Niezwykle istotne jest, aby zadbać przy tym o bezpieczeństwo własne i osoby poszkodowanej, aby nie doszło do kolejnego ataku. Warto przy tym pamiętać, że na użądlenie osy jesteśmy narażeni wszyscy – szczególnie w okresie wiosenno-letnim, jednak nie każdy z nas zareaguje na nie tak samo.
Z artykułu dowiesz się:
- Co trzeba wiedzieć na temat użądleń?
- Jakie objawy pojawiają się w przypadku użądlenia przez osę?
- Jak udzielić pierwszej pomocy po użądleniu osy?
Podstawowe informacje na temat użądleń
Na początku warto wspomnieć, że użądlenie to zupełnie co innego niż ugryzienie, choć wiele osób, opisując swoje przypadłości, używa terminu „ugryzienie” osy i pszczoły. Do ugryzienia dochodzi wskutek zaciśnięcia zębów lub aparatu gębowego na skórze, natomiast użądlenie to wprowadzenie pod nią żądła owada – w tym przypadku osy. Najczęściej w tym samym momencie następuje także wpuszczenie jadu, czyli wydzieliny o działaniu toksycznym na organizm człowieka. Powoduje to reakcję anafilaktyczną o różnym stopniu nasilenia.
Użądlenia, jak sama nazwa wskazuje, są najczęściej powodowane przez owady żądlące – m.in. owady błonkoskrzydłe, takie jak osy, pszczoły, szerszenie i mrówki. Użądlić jednak mogą także pijawki, jeżowce i niektóre ślimaki. Pamiętaj, że osy są bardziej agresywne niż pszczoły i często atakują bez wyraźnej prowokacji, szczególnie w pobliżu jedzenia i napojów na świeżym powietrzu.
Warto również dodać, że celem ataku osy może być niemal każda partia ciała, ale szczególnie niebezpieczne są użądlenia w okolicach twarzy, szyi czy jamy ustnej, ponieważ mogą prowadzić do obrzęku utrudniającego oddychanie.
Użądlenie w niektórych przypadkach bywa bardzo niebezpieczne dla zdrowia i życia człowieka. Zdarza się, że jad owadów powoduje silną reakcję alergiczną, czyli wstrząs anafilaktyczny. Reakcja ta postępuje szybko i jest uogólniona – oznacza to, że nie ogranicza się jedynie do miejsca użądlenia, ale wywołuje odpowiedź całego organizmu. Właśnie dlatego należy wiedzieć, jak postępować w przypadku użądlenia osy.
Czym różni się jad osy od jadu pszczoły?
Choć użądlenia osy i pszczoły mogą powodować podobne objawy, ich jad różni się składem chemicznym, a tym samym – mechanizmem działania. Jad pszczoły zawiera głównie melitynę – białko o silnym działaniu prozapalnym, dlatego powoduje ból i obrzęk. Obecna w nim fosfolipaza A2 jest jednym z głównych alergenów odpowiedzialnych za reakcje uczuleniowe.
Z kolei w skład jadu osy wchodzą m.in. acetylocholina i kininy. Wpływają one na rozszerzenie naczyń krwionośnych i wywołują pieczenie, swędzenie oraz ból. W jadzie znajdują się także enzymy proteolityczne, które mogą uszkadzać tkanki w miejscu użądlenia.
Jak wygląda użądlenie osy?
O tym, że doszło do użądlenia osy zwykle informuje silny ból o paląco-piekącym charakterze. W miejscu użądlenia pojawia się niewielki obrzęk, któremu zwykle towarzyszy rumień. W przypadku osób, które nie są uczulone na jad owadów, najczęściej nie występują żadne inne objawy.
Miejsce użądlenia może być tkliwe w dotyku i lekko uniesione ponad powierzchnię skóry. Często pojawia się też świąd, który utrzymuje się nawet po ustąpieniu bólu. Choć zmiany skórne nie są groźne, ich rozdrapywanie może prowadzić do nadkażenia bakteryjnego, dlatego warto zachować ostrożność i unikać drapania. Nieprzyjemne dolegliwości z reguły utrzymują się przez kilka godzin lub dni, a następnie ustępują, nie pozostawiając żadnych śladów.
U niektórych osób po użądleniu osy mogą pojawić się jednak objawy alergii na jad. W takiej sytuacji obrzęk w miejscu ukłucia jest bardzo duży – jego średnica przekracza 10 centymetrów. Utrzymuje się on ponad 24 godziny. Towarzyszą mu także objawy ogólnoustrojowe: ból głowy, uczucie rozbicia, gorączka, dreszcze i odczyn zapalny.
W rzadkich przypadkach pojawia się uogólniona reakcja alergiczna. Wówczas poza objawami w miejscu użądlenia, występują m.in.:
- ucisk w klatce piersiowej,
- obrzęk języka i krtani,
- nudności,
- zawroty głowy,
- duszność,
- ból brzucha,
- ogólne osłabienie,
- chrypka,
- uporczywy świąd śluzówki nosa,
- problemy z mówieniem i przełykaniem,
- spadek ciśnienia tętniczego krwi,
- utrata przytomności,
- zasinienie powłok skórnych.
Szczególnie niebezpieczne jest użądlenie osy w okolicy gardła lub ust, ponieważ powstający obrzęk może utrudnić oddychanie również w przypadku osób, które nie są uczulone na jad. Z tego powodu każde użądlenie w okolicy jamy ustnej lub szyi powinno być traktowane poważnie. Osoba zaatakowana przez osę może wymagać pilnej pomocy medycznej, nawet jeśli początkowo objawy nie wydają się bardzo groźne.
U dziecka użądlenie osy objawia się tak samo jak u osoby dorosłej, jednak ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego jest większe. Dzieje się tak, ponieważ odpowiedź układu immunologicznego jest silniejsza, a organizm zaczyna intensywnie produkować przeciwciała IgE odpowiedzialne za reakcję alergiczną.
Użądlenie osy i pszczoły – różnice
Objawy użądlenia pszczoły są bardzo podobne. Zasadnicza różnica polega jednak na tym, że osa zazwyczaj nie pozostawia żądła w miejscu ukłucia. Jest ono gładkie, dlatego owad może je łatwo wyciągnąć ze skóry. Osa podczas jednego użądlenia nie wyczerpuje też całego jadu z woreczka jadowego, co stwarza ryzyko kolejnego ataku. Czasem zdarza się jednak, że podczas ukłucia żądło osy się złamie, przez co może ono utknąć w skórze – są to jednak rzadkie przypadki.
Żądło pszczoły natomiast ma niewielkie, ale ostre haczyki. Próbując odlecieć, owad pozostawia je w skórze człowieka, jednocześnie rozrywając swój odwłok. Z tego względu pszczoła może użądlić tylko raz w ciągu swojego życia.
Wokół użądleń os i pszczół narosło sporo mitów, które mogą wprowadzać w błąd i prowadzić do podejmowania nieodpowiednich działań. Jednym z najczęstszych przekonań jest to, że trzeba wyssać jad z miejsca ukłucia. W rzeczywistości jest to jednak nie tylko nieskuteczne, ale również potencjalnie niebezpieczne, ponieważ może doprowadzić do zakażenia lub podrażnienia.
