Skóra jest największym organem ludzkiego ciała i pełni wiele istotnych funkcji. M.in. chroni narządy wewnętrzne, uczestniczy w regulacji temperatury ciała i usprawnia wydalanie toksyn. Jeśli zostanie dotknięta chorobą zakaźną, zazwyczaj reaguje zaczerwienieniem, wysypką lub zaczyna się złuszczać. Objawy zawsze zależą od rodzaju dermatozy i indywidualnych cech naskórka. Jedną z dość popularnych zakaźnych dermatoz jest świerzb.
Świerzb to choroba wywoływana przez pasożyty, która rocznie dotyka ok. 300 mln ludzi na całym świecie, niezależnie od wieku czy płci. Głównym jej objawem jest uporczywe swędzenie, dlatego niektórzy mylą świerzb z łuszczycą lub atopowym zapaleniem skóry. Nieleczona prowadzi do powstawania rozległych zmian, zapalenia tkanki podskórnej, a nawet naczyń limfatycznych. Sprawdź, jakie dolegliwości towarzyszą chorobie, jakie odmiany tej dermatozy wyróżnia się w medycynie oraz jak wygląda leczenie świerzbu.
Z artykułu dowiesz się:
- Jak wygląda świerzb i jakie są przyczyny tej choroby skóry?
- Jakie są najczęstsze objawy świerzbu?
- Co warto wiedzieć o leczeniu świerzbu oraz jego rodzajach?
Co to jest świerzb i jakie są jego przyczyny?
Świerzb jest zakaźną chorobą skóry, wywoływaną przez świerzbowca ludzkiego (łac. Sarcoptes scabiei) – pasożyta z rodziny roztoczy. Do zakażenia dochodzi przez kontakt ze skórą osób chorych (również poprzez stosunki seksualne), a w odmianie norweskiej także z pościelą, tapicerką mebli czy zabawkami, na których znajdują się pasożyty. Warto jednak wiedzieć, że kontakt musi być na tyle długi, by świerzbowce mogły przejść na kolejną osobę. Co ciekawe, w temperaturze poniżej 20 st. C, pasożyty te tracą zdolność przemieszczania się. Należy pamiętać także, że człowiek nie może zarazić się świerzbem od chorych zwierząt. Są one atakowane przez zupełnie inny rodzaj świerzbowca, niegroźny dla ludzi.
Choroba ta znana jest medycynie od setek lat, a jednak wciąż bywa bagatelizowana i kojarzona wyłącznie z brakiem higieny. Choć oczywiście brak właściwego dbania o czystość sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się świerzbowca ludzkiego, to jednak infekcja może rozwinąć się u każdego. Należy pamiętać, że najważniejszy w tym przypadku jest kontakt z osobą zakażoną.
Jak dochodzi do rozwoju choroby? Zapłodniona samica o długości ok. 0,5 mm przebija się przez warstwę naskórka (najczęściej między palcami i w fałdach skórnych). Drąży w nim długie nory, gdzie następnie składa jaja. W ciągu 2-3 dni wykluwają się larwy, które po ok. 2 tygodniach stają się dorosłymi osobnikami i dalej rozmnażają się w skórze, poszerzając istniejące nory i tworząc nowe korytarze. To właśnie ich rozwój u nosiciela powoduje uporczywy świąd skóry.
W jakich warunkach najczęściej dochodzi do zakażenia?
Świerzb to choroba, z którą można zetknąć się praktycznie w każdym zakątku świata. Ze względu na korzystną dla pajęczaków temperaturę, świerzb występuje najczęściej w ciepłym klimacie tropikalnym, dotykając nawet 50% społeczeństwa. Zwykle chorują na niego osoby żyjące w ubóstwie i bardzo słabych warunkach sanitarnych. Często zachorowania odnotowuje się w dużych skupiskach:
- domach dziecka,
- zakładach opiekuńczych
- szpitalach,
- przedszkolach i żłobkach,
- internatach i akademikach,
- koszarach.
Objawy zakażenia szybko pojawiają się u kolejnych członków rodziny, ponieważ nieleczony świerzb bardzo łatwo przenosi się na pozostałych domowników.
Świerzb – objawy choroby
Świerzbowiec ludzki jest niewielkich rozmiarów i ciężko zauważyć go gołym okiem. Objawia się w postaci bardzo malutkich (ok. 0,5 mm) czarnych kropek na chorej skórze, co jednak łatwo zbagatelizować, biorąc je za zwykłe drobne zanieczyszczenie. To sprawia, że trudno samemu wykryć zakażenie – pacjenci zgłaszają się do lekarza, gdy pojawią się u nich charakterystyczne objawy świerzbu. Są to zwykle intensywny świąd i korytarze w warstwie rogowej naskórka. Chory zaczyna odczuwać dyskomfort dopiero po kilku tygodniach od zakażenia (jeśli już kiedyś chorował na świerzb, czas ten skraca się do kilku dni). Niezależnie jednak od tego, już wcześniej może zarażać i przenosić świerzb na inne osoby.
Typowe objawy świerzbu to:
- tunele świerzbowcowe – wąskie wybrzuszenia w naskórku o długości kilku mm. Obejmują głównie boczne powierzchnie palców, fałdy skórne oraz okolice narządów płciowych, jednak mogą być widoczne również w innych miejscach;
- silny świąd – spowodowany jest nie tylko aktywnością pasożytów, ale również odpowiedzią immunologiczną organizmu nosiciela na zakażenie. Świąd skóry nasila się pod wpływem wzrostu temperatury ciała oraz nocą – to właśnie wtedy pasożytnicza działalność świerzbowca ludzkiego jest największa;
- drobne grudki i nadżerki, występujące licznie na ciele oraz owłosionej skórze głowy – u panów mogą pojawiać się na mosznie, a u pań w okolicach brodawek sutkowych;
- strupki oraz ślady po zadrapaniach – spowodowane są nie tyle przez pasożyty, co przez chorego, który intensywnie się drapie, próbując poradzić sobie ze swędzeniem (bardziej lub mniej świadomie).
Nieleczony świerzb (głównie w odmianie norweskiej) prowadzi do nieustannego namnażania, a tym samym, zwiększania liczby pasożytów, bytujących na skórze, co powoduje nasilenie objawów. W wyniku choroby dochodzi do nadmiernego rogowacenia naskórka i tworzenia grubych łusek oraz przerośniętych brodawek na jego powierzchni. Warto pamiętać, że powikłania świerzbu bywają jeszcze bardziej nieprzyjemne niż sama choroba. W jej wyniku może także dojść do erytrodermii, czyli uogólnionego zapalenia skóry.
Rodzaje świerzbu i sposoby jego leczenia
W zależności od wieku pacjenta oraz funkcjonowania jego układu odpornościowego wyróżnia się kilka rodzajów dermatozy, wywołanej przez świerzbowca ludzkiego. Są to:
- świerzb dziecięcy – objawy najczęściej pojawiają się na podeszwach stóp i wnętrzach dłoni, a także na owłosionej skórze głowy. Na powierzchni naskórka u najmłodszych pacjentów można zaobserwować charakterystyczne krostki, pęcherzyki oraz guzki.
- świerzb wieku podeszłego – ze względu na słabsze działanie układu immunologicznego, objawy mogą być mniej nasilone. Świąd często jest nieadekwatny do rozległości zmian skórnych, co bywa przyczyną opóźniania wizyty u dermatologa.
- świerzb guzkowy – na skórze tworzą się spoiste guzki o ciemnofioletowej barwie. Najczęściej zauważa się je na mosznie, pośladkach i w fałdach skórnych. Guzki intensywnie swędzą, a ich pojawienie się związane jest z odpowiedzią immunologiczną organizmu. Nie występują w nich pasożyty, dlatego zmiany te mogą utrzymywać się dość długo, nawet po skutecznym zakończeniu leczenia.
- świerzb pęcherzowy – ten rodzaj dermatozy obserwuje się głównie u osób starszych. Dominujące zmiany skórne to drobne pęcherzyki i nadżerki.
- świerzb norweski – najcięższa odmiana świerzbu. Najczęściej dotyka osoby z osłabioną odpornością, zaburzeniami psychicznymi oraz ciężko chore i zaniedbane. Nieprawidłowe działanie układu immunologicznego pacjenta umożliwia intensywny i błyskawiczny rozwój pasożytów. Najczęściej zmiany obejmują całą skórę, ale świąd nie jest mocno odczuwalny lub w ogóle nie występuje.
