Anemia (niedokrwistość) jest stanem chorobowym, w którym stężenie hemoglobiny oraz masa krwinek czerwonych jest mniejsza niż poziom zapewniający właściwe utlenienie tkanek. Anemia najczęściej bierze się z niedoboru żelaza, ale nie jest to jedyny czynnik, a same deficyty mogą mieć różne podłoże. Z tego artykułu dowiesz się, czym jest anemia i jakie są najczęstsze przyczyny niedokrwistości. Podpowiadamy, czy anemia może wywoływać powikłania zdrowotne oraz na czym polega jej leczenie.
Anemia występuje stosunkowo często, dlatego zwykle bywa lekceważona przez pacjentów, którzy nie zdają sobie sprawy, że niska hemoglobina to stan niebezpieczny dla zdrowia. Mogą borykać się z nią osoby w każdym wieku, zwłaszcza maluchy, kobiety w ciąży i seniorzy. U dzieci najczęściej występuje anemia z niedoboru żelaza, u starszych zaś również niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego czy niedokrwistość chorób przewlekłych
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest anemia?
- Jakie są przyczyny anemii?
- Jakie objawy wskazują na anemię u dorosłych?
- Jakie są objawy anemii u dzieci?
- Jakie są objawy anemii u ciężarnych?
- Czy anemia jest groźna?
- Jak leczyć anemię?
Anemia – co to jest?
Krew powstaje w wyniku hemopoezy, czyli procesu w trakcie którego tworzą się poszczególne elementy morfotyczne krwi. Jednym z jej składników jest hemoglobina będąca budulcem krwinek czerwonych i nośnikiem tlenu. To właśnie jej ludzka krew zawdzięcza charakterystyczny czerwony kolor. Jeżeli hemoglobiny lub ogólnie czerwonych krwinek jest zbyt mało, mamy do czynienia z anemią (niedokrwistością).
Anemia może występować w jednym z czterech stopni nasilenia:
- łagodna – przy stężeniu hemoglobiny na poziomie 10-12,0 g/dl u kobiet i 10-13,5 g/dl u mężczyzn,
- umiarkowana – gdy poziom hemoglobiny wynosi 8-9,9g/d,
- ciężka – hemoglobina na poziomie 6,5-7,9g/dl,
- zagrażająca życiu – stężenie hemoglobiny poniżej 6,5g/dl.
W przebiegu anemii dochodzi do niewystarczającej produkcji erytrocytów lub obniżonego stężenia hemoglobiny w nich. W wyniku tego rodzaju zaburzeń krew nie funkcjonuje tak jak powinna i pacjent zaczyna odczuwać szereg uciążliwych dolegliwości.
Jakie są przyczyny anemii?
Powszechną przyczyną anemii jest utrata erytrocytów na skutek krwawienia, hemolizy lub też zmniejszenia/zaburzenia erytropoezy. Krwawienie może mieć charakter ostry lub przewlekły, np. u kobiet, które mają obfite miesiączki występują niekiedy problemy z utrzymaniem prawidłowego stężenia hemoglobiny. Anemia bywa również oznaką i ważnym czynnikiem diagnostycznym utajonego krwawienia np. z przewodu pokarmowego. Jednak nawet jeśli nie pojawiają się objawy związane z utratą krwi (obfite menstruacje, krew utajona) należy szukać źródła anemii, jednocześnie uzupełniając niedobory.
Stosunkowo częstym zjawiskiem jest anemia z niedoboru żelaza. Deficyt tego pierwiastka to najczęstsza przyczyna anemii u dzieci. Niedobór żelaza to również główny czynnik wywołujący anemię ciążową, która według różnych źródeł występuje u około 30% do nawet 70% kobiet ciężarnych. Tak duża rozbieżność wynika z różnych kryteriów granicznych badanej populacji oraz czasu. Szczególnie wysoki odsetek anemii w ciąży oraz po porodzie obserwuje się u kobiet pochodzących z ubogich środowisk. Związane może to być z niedożywieniem i niedostateczną suplementacją tego pierwiastka.
Do innych przyczyn anemii zalicza się niektóre schorzenia przewlekłe i choroby autoimmunologiczne (np. chorobę Leśniowskiego-Crohna, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy i inne), a także genetyczne schorzenia układu krwiotwórczego. Anemia sierpowata, która jest chorobą dziedziczną, najczęściej występuje na centralnych i zachodnich terenach Afryki.
W Polsce przypadki anemii sierpowatej są niezwykle rzadkie. Dotyczą one głównie dzieci, których jedno z rodziców lub przodków pochodzi z kraju, gdzie częstotliwość występowania anemii sierpowatej jest wysoka.
Anemia megaloblastyczna i aplastyczna – czym się różnią?
W medycynie wyróżnia się także inne rodzaje anemii. Są to np. anemia megaloblastyczna oraz anemia aplastyczna. Anemia megaloblastyczna to rodzaj niedokrwistości, w której czerwone krwinki są zbyt duże (megaloblasty) i nie w pełni rozwinięte. Taki stan utrudnia transport tlenu do różnych tkanek organizmu. Główną przyczyną tego rodzaju anemii jest zaburzenie syntezy DNA, które prowadzi do nieprawidłowego podziału komórek. Najczęściej wynika to z niedoboru witaminy B12, kwasu foliowego lub obu tych składników, ponieważ są one niezbędne do prawidłowej produkcji czerwonych krwinek w szpiku kostnym.
W przypadku niedoboru witaminy B12 niedokrwistość megaloblastyczna może być związana z chorobą zwaną anemią złośliwą (anemia perniciosa). W przebiegu schorzenia organizm nie jest w stanie prawidłowo wchłaniać tej witaminy z pożywienia. Z kolei niedobór kwasu foliowego często wynika z niewłaściwej diety, zaburzeń wchłaniania lub zwiększonego zapotrzebowania na ten składnik, np. w czasie ciąży.
Anemia aplastyczna to również poważne zaburzenie, w którym szpik kostny (odpowiedzialny za produkcję krwinek) nie wytwarza wystarczającej ilości komórek krwi. Dotyczy to zarówno czerwonych krwinek (przenoszących tlen), białych krwinek (odpowiedzialnych za walkę z infekcjami), jak i płytek krwi (niezbędnych do prawidłowego krzepnięcia). W wyniku tego dochodzi do niedoboru wszystkich typów komórek krwi, czyli pancytopenii.
Przyczyną anemii aplastycznej może być uszkodzenie komórek macierzystych szpiku kostnego na skutek działania różnych czynników. Często jest to związane z chorobami autoimmunologicznymi, w przebiegu których układ odpornościowy atakuje własny szpik. W wielu przypadkach są one wynikiem infekcji wirusowych, takich jak wirus Epsteina-Barr czy wirus cytomegalii. Jeśli jednak przyczyna anemii aplastycznej pozostaje nieznana, określa się jako postać idiopatyczną.
Przyczyny niedokrwistości u dzieci
Anemia u noworodków i niemowląt wywołana jest najczęściej przez czynniki genetyczne (anemia sierpowata) albo niedobór żelaza. Szacuje się, że niedokrwistość związana z niedoborem żelaza występuje u około 40% dzieci w wieku do 2 lat, w tym u ponad 60% dzieci wychowywanych w złych warunkach socjalnych.
U dzieci powyżej 2. roku życia anemia z niedoboru żelaza jest często spowodowana różnymi – niekiedy poważnymi – chorobami. Z tego względu konieczne może być wykonanie poszerzonych badań diagnostycznych w celu wykrycia przyczyny tego stanu.
Jeśli morfologia krwi to za mało, lekarz może zlecić wykonanie gastroskopii i innych badań obrazowych przewodu pokarmowego, a także diagnostyki w kierunku celiakii i zakażenia Helicobacter pylori. Przy diagnozowaniu przyczyny anemii pomocne są również badanie ogólne moczu oraz testy na obecność krwi utajonej w stolcu.
Anemia – objawy u dorosłych
Objawy anemii, które są niezależne od przyczyny i rodzaju niedokrwistości, to: osłabienie, męczliwość, bóle i zawroty głowy, obniżenie koncentracji i uwagi, nadmierne wypadanie włosów, bladość skóry oraz błon śluzowych. Przy niedokrwistości hemolitycznej występuje także zażółcenie skóry i spojówek.
W ciężkiej postaci anemii objawy obejmują dodatkowo duszności, tachykardię (przyspieszone bicie serca), zawroty głowy i mroczki przed oczami. U chorego może dochodzić także do utraty przytomności.
Anemia – objawy u dzieci
Anemia będąca wynikiem niedoborów żelaza u dzieci i u dorosłych nie jest groźna, jeżeli zostanie wcześnie rozpoznana i nie dojdzie do jej nasilenia. Warto jednak pamiętać, że pogłębiający się stan niedokrwistości może prowadzić do poważnych powikłań.
Objawy anemii u dzieci to przede wszystkim ospałość, bladość skóry i śluzówek oraz przewlekłe zmęczenie.
