Niewiele wiemy o trzustce. Tymczasem, kiedy zaczyna chorować, bardzo późno daje o tym znać, a konsekwencje chorób trzustki są bardzo poważne. Z tego względu dobrze wiedzieć, jaką rolę trzustka pełni w naszym organizmie, co przyczynia się do rozwoju jej chorób i jak je leczyć. Objawy schorzeń trzustki bywają niespecyficzne i mogą być mylone z dolegliwościami żołądkowymi lub wątrobowymi. Niestety, kiedy przybierają na sile lub pojawia się żółtaczka, może to oznaczać zaawansowany stan zapalny lub zmiany nowotworowe.
Trzustka to niewielki narząd o długości ok. 20 cm, który znajduje się w górnej części jamy brzusznej. Składa się z głowy, trzonu i ogona. Jest umiejscowiona za żołądkiem, przy wątrobie. Spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie, więc warto o nią odpowiednio zadbać. To właśnie dzięki trzustce nasz organizm może prawidłowo wchłaniać składniki odżywcze. Wydzielane przez nią enzymy trawienne trafiają do dwunastnicy, gdzie rozkładają białka, tłuszcze i węglowodany. Sprawdź, za co jeszcze odpowiada trzustka w przewodzie pokarmowym, jakie są objawy zapalenia i nowotworu trzustki oraz jak wygląda ich leczenie.
Z artykułu dowiesz się:
- Jaką rolę w organizmie odgrywa trzustka?
- Jak boli trzustka?
- Jakie są objawy i przyczyny ostrego zapalenia trzustki?
- Jak leczy się ostre zapalenie trzustki?
- Czym charakteryzuje się przewlekłe zapalenie trzustki?
- Jakie są objawy raka trzustki?
- Jak wygląda leczenie raka trzustki?
- Jak dbać o trzustkę?
Rola trzustki
Trzustka w organizmie pełni dwie zasadnicze funkcje – wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą. Ta pierwsza wiąże się z produkcją cennych hormonów takich jak insulina i glukagon, które regulują poziom cukru we krwi. Z kolei funkcja zewnątrzwydzielnicza związana jest z tzw. wyspami trzustkowymi produkującymi też sok trzustkowy zawierający enzymy, np. lipazę, amylazę czy trypsynę, potrzebne do trawienia pokarmów, które spożywamy. W efekcie z białek, tłuszczów i cukrów zawartych w jedzeniu nasz organizm pozyskuje niezbędne do życia składniki. Kiedy jednak trzustka zaczyna mieć kłopoty, choruje i w wyniku wzrostu stężenia glukozy przestaje produkować insulinę. Wówczas rozwija się cukrzyca typu 1 wymagająca stałej kontroli glikemii i regularnego podawania insuliny w postaci dożylnej.
Jeśli natomiast prowadzimy niezdrowy tryb życia i latami w diecie jest zbyt dużo cukru oraz tłuszczów, a do tego dochodzi alkohol – trzustka ulega osłabieniu, a jej praca zostaje zaburzona. W konsekwencji w organizmie zaczyna rozwijać się insulinooporność, co grozi zachorowaniem na cukrzycę typu 2. Jej leczenie polega na modyfikacji diety lub, jeśli to nie przynosi rezultatu, doustnej terapii lekowej.
Ból trzustki
Trzustka jest umiejscowiona pośrodku górnej części jamy brzucha, blisko dwunastnicy. Sąsiadują z nią: wątroba, pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe (łączy się z nimi wspólnym przewodem żółciowym przez przewód trzustkowy). Węższa część trzustki, czyli ogon, dosięga aż do śledziony, co sprawia, że trudno wyodrębnić ból, który mógłby w porę ostrzec przed tym, że konieczna jest kontrola lekarska.
O tym, że trzustka wymaga uwagi może świadczyć ogólny ból umiejscowiony w górnej części brzucha. Czasami jednak promieniuje on w stronę pleców lub występuje w formie opasującej tułów pod żebrami.
Ostre zapalenie trzustki
Trzustka jest narządem, który odpowiada za metabolizm cukrów, lecz także produkuje enzymy trzustkowe odpowiedzialne za trawienie białek lub tłuszczów. Kiedy dochodzi do ostrego stanu zapalnego trzustki, enzymy w sposób niekontrolowany uwalniają się w obrębie jamy brzusznej. W konsekwencji może nastąpić „samotrawienie” narządów. Towarzyszy temu ogromny ból.
Trzustka jest tak zlokalizowana, że znajdują się za nią struktury nerwów – w trakcie choroby lokalne sploty nerwowe zostają zniszczone. Dlatego ból podczas ostrego zapalenia trzustki bywa określany jako nie do zniesienia, jest jednym z najsilniejszych rodzajów bólu, jaki znamy w medycynie.
Ostre zapalenie trzustki (OZT) jest wynikiem działania czynników, które uszkadzają komórkę pęcherzykową trzustki, tym samym upośledzając wydzielanie enzymów. Stan ten najczęściej wywoływany jest przez nadużywanie alkoholu oraz choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych (kamica żółciowa). Wśród innych przyczyn ostrego zapalenia trzustki wymienić można:
- palenie tytoniu,
- nadczynność przytarczyc,
- zaburzenia lipidowe (zwłaszcza hipertriglicerydemię),
- wrodzone wady trzustki,
- stosowanie niektórych leków,
- infekcje wirusowe,
- urazy brzucha.
W medycynie wyróżnia się także inną formę stanu zapalnego – autoimmunologiczne zapalenie trzustki (AZT). Wówczas to układ odpornościowy generuje błędną odpowiedź, w wyniku której atakuje własną trzustkę, wywołując stan zapalny i uszkodzenia.
Leczenie stanu zapalnego
Ostry stan zapalny trzustki może mieć dwojaki przebieg – łagodny lub ciężki. Oba zazwyczaj wymagają hospitalizacji, jednak w przypadku pierwszego leczenie szpitalne nie jest bardzo intensywne. Opiera się przede wszystkim o kilkudniową głodówkę, odpowiednie nawadnianie i stosowanie silnych leków przeciwbólowych.
Przy ciężkiej postaci ostrego zapalenia trzustki niezbędne jest natomiast intensywne leczenie, które polega przede wszystkim na antybiotykoterapii. Jeśli dojdzie do powstania ropni, trzeba przeprowadzić zabieg otwarcia brzucha i wyczyścić wnętrze jamy brzusznej – w zależności od konkretnej sytuacji stosuje się wówczas leczenie endoskopowe lub leczenie chirurgiczne. Terapia trwa zwykle wiele tygodni.
Przewlekłe zapalenie trzustki
Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) charakteryzuje się niezbyt nasilonymi dolegliwościami bólowymi, które jednak bywają uciążliwe i mogą nawracać. O przewlekłym zapaleniu trzustki można mówić, gdy w wyniku procesu zapalnego dochodzi do stopniowego włóknienia i zaniku miąższu trzustki a także do zaburzeń jej funkcji.
Żółtaczka, ból brzucha promieniujący do pleców, uczucie pełności, wzdęcia, wymioty i biegunki tłuszczowe to najczęstsze objawy zapalenia trzustki. Nie są one jednoznaczne, dlatego tak często wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ich trzustka wymaga leczenia. Z tego względu zawsze, gdy pojawiają się niepokojące objawy, należy zgłosić się do lekarza i wykonać badania laboratoryjne oraz obrazowe.
Podobnie jak przy ostrym zapaleniu trzustki wśród najczęstszych przyczyn PZT wyróżnia się spożywanie alkoholu i palenie papierosów. Inne czynniki ryzyka choroby trzustki to: przewlekła niewydolność nerek, hiperkalcemia, hiperlipidemia, działanie toksyn i nadmierne zażywanie niektórych leków.
Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki polega przede wszystkim na stosowaniu lekkostrawnej diety, przyjmowaniu leków przeciwbólowych i bezwzględnym unikaniu czynników mogących prowokować epizody ostrego zapalenia trzustki – głównie alkoholu. Jest to tym bardziej istotne, że choroba ta zwiększa ryzyko rozwoju raka trzustki.
Rak trzustki
Diagnoza – rak trzustki – wzbudza ogromny lęk. Wynika to przede wszystkim z faktu, że rokowania osób chorych na nowotwór trzustki są wyjątkowo złe. To z kolei ma związek z późną wykrywalnością tego nowotworu – u ponad 50% chorych w chwili rozpoznania raka trzustki występują już przerzuty. Szansa na leczenie raka trzustki rośnie, jeśli szybko zostanie rozpoznany i lekarz wdroży odpowiednie postępowanie. Warto więc obserwować swój organizm, by w porę uchwycić ewentualne nieprawidłowości.
Potencjalne objawy raka trzustki:
- niewyjaśniony spadek masy ciała,
- zaburzenia funkcji jelit – biegunka, w tym też biegunka tłuszczowa,
- żółtaczka – związana z żółtym zabarwieniem skóry, białek oczu i błon śluzowych wynikającym ze zbyt wysokiego stężenia bilirubiny w surowicy krwi,
- pierwsze wystąpienie cukrzycy, niewiązane z przybraniem na wadze (szczególnie w przypadku odczuwania bólu) – zdarza się tak, że świeżo wykryta cukrzyca może być jednym z pierwszych objawów choroby, a po wyleczeniu nowotworu może ustąpić,
- ból grzbietu,
- bóle brzucha.
