Hiperglikemia to stan, w którym obserwuje się podwyższony poziom cukru we krwi. Taka sytuacja może nieść za sobą poważne powikłania zdrowotne, dlatego konieczne jest jej prawidłowe rozpoznanie oraz leczenie. Warto również wiedzieć, jakie są objawy hiperglikemii, aby udzielić pomocy osobie potrzebującej. Sprawdź, co oznacza podwyższone stężenie glukozy.
Stężenie glukozy można sprawdzić przy pomocy właściwego badania krwi. Osoby, które mają glukometr mogą wykonać je samodzielnie w domu. Poziom cukru warto sprawdzać nie tylko na czczo, ale również po posiłku. Dzięki temu zyskuje się świadomość, jak dokładnie działa organizm. Regularne badania są szczególnie ważne w przypadku osób chorujących na cukrzycę lub znajdujących się w grupie ryzyka jej wystąpienia.
O czym warto pamiętać?
- O hiperglikemii mówimy, gdy poziom cukru na czczo wynosi ponad 99 mg/dl, a 2 godziny po posiłku przekracza 199 mg/dl.
- Zaburzenie to u niektórych osób przebiega bezobjawowo, dlatego często wykrywane jest dopiero przypadkiem podczas rutynowych testów z krwi.
- Znacznie zawyżony poziom glukozy bywa bezpośrednim zagrożeniem życia – może prowadzić do rozwoju kwasicy ketonowej oraz śpiączki cukrzycowej.
- Pierwsza pomoc przy ataku hiperglikemii opiera się na natychmiastowym wezwaniu karetki oraz monitorowaniu stanu chorego do przyjazdu ratowników.
- Osobie poszkodowanej nie wolno podawać żadnych leków ani jedzenia; jeśli pacjent jest przytomny, może samodzielnie zaaplikować sobie dawkę insuliny.
Z artykułu dowiesz się:
- Co to jest hiperglikemia?
- Jakie są przyczyny i objawy hiperglikemii?
- Jak udzielić pierwszej pomocy przy hiperglikemii?
Co to jest hiperglikemia?
Hiperglikemia to stan podwyższonego stężenia glukozy we krwi. Rozpoznaje się ją, jeśli:
- poziom cukru we krwi na czczo przekracza 99 mg/dl (5,5 mmol/l),
- poziom glukozy we krwi 2 godziny po spożyciu posiłku przekracza 199 mg/dl (11,0 mmol/l).
Przy niewielkim wzroście stężenia glukozy we krwi stwierdzany jest stan przedcukrzycowy. Oznacza to, że istnieje wysokie ryzyko wystąpienia cukrzycy i konieczne jest podjęcie działań zapobiegawczych. Natomiast przekroczenie dwukrotne 126 mg/dl (7,0 mmol/l) na czczo lub 200 mg/dl (11,1 mmol/l) 120 minut po posiłku wiąże się z rozpoznaniem cukrzycy.
Można spotkać się także z pojęciem „hiperglikemia poranna”. Jest to sytuacja, w której stwierdza się wzrost stężenia glukozy we krwi rano. Wyróżnia się kilka przyczyn tego stanu:
- niewystarczająca dawka insuliny bazalnej,
- iniekcja z insuliny bazalnej w niewłaściwy obszar ciała,
- podanie zbyt niskiej dawki insuliny przedposiłkowej wieczorem,
- niewłaściwy czas iniekcji insuliny bazalnej,
- niewłaściwy rodzaj podanej insuliny bazalnej,
- zbyt słabe wymieszanie insuliny o pośrednim czasie działania przed podaniem.
Hiperglikemia poranna często łączy się z tzw. efektem brzasku lub zjawiskiem Somogyi, które mogą wystąpić u chorych na cukrzycę. Efekt brzasku związany jest z porannym wyrzutem adrenaliny, kortyzolu, hormonu wzrostu i glukagonu. Wszystkie te hormony są niezbędne organizmowi do wybudzenia oraz korzystania z energii w ciągu całego dnia. Nasilają jednak one insulinooporność (mają odwrotne działanie do insuliny).
Zjawisko Somogyi również ma podłoże hormonalne, ale wiąże się z nocnym spadkiem poziomu cukru we krwi, a nie porannym. Żeby zapobiec niedocukrzeniu wskutek stosowania długodziałającej insuliny, pominięcia wieczornego posiłku lub spożycia zbyt małej porcji, organizm również wytwarza adrenalinę, hormon wzrostu i glukagon, przez co poziom glukozy we krwi gwałtownie rośnie.
Innym rodzajem jest hiperglikemia stresowa – pojawia się ona w odpowiedzi na ostre stany chorobowe (np. sepsę, zawał mięśnia sercowego). Biorą w niej udział procesy neurohormonalne, które są wyzwalane pod wpływem kortyzolu, hormonu wzrostu, katecholamin.
Zdarza się także hiperglikemia poposiłkowa. W prawidłowych warunkach wzrost stężenia glukozy we krwi następuje średnio po 10 minutach od rozpoczęcia jedzenia – jest to związane z wchłanianiem węglowodanów. Zwykle po godzinie glikemia uzyskuje maksymalne stężenie i powraca do wartości wyjściowej w ciągu 2–3 godzin. Jeżeli jednak tak się nie dzieje, mamy do czynienia z hiperglikemią poposiłkową.
Jakie są przyczyny i objawy hiperglikemii?
Przyczyny hiperglikemii to najczęściej zaburzenia metaboliczne. Powodują one nieprawidłową tolerancję glukozy lub zwiększają oporność tkanek na działanie insuliny. W takiej sytuacji cząsteczki glukozy nie mogą wnikać do tkanek i być metabolizowane, dlatego wzrasta ich stężenie we krwi. Niekiedy dochodzi do epizodycznej hiperglikemii na skutek spożycia zbyt dużej ilości węglowodanów lub reakcji stresowej. Jeśli stężenie glukozy we krwi przekracza 100 mg/dl, konieczna jest diagnostyka w kierunku zaburzeń metabolizmu węglowodanów.
Przyczyną hiperglikemii u osób chorych na cukrzycę może być:
- przyjęcie za małej dawki insuliny,
- zaprzestanie przyjmowania insuliny,
- błędy dietetyczne,
- brak aktywności fizycznej.
