Wodonercze (ang. hydronephrosis) jest stanem chorobowym związanym z układem moczowym. W jego przebiegu występuje poszerzenie miedniczek nerkowych, a u niektórych pacjentów dochodzi także do poszerzenia kielichów nerkowych. Może występować w okresie prenatalnym, u małych dzieci, a także u osób dorosłych. Co warto wiedzieć na temat wodonercza?
Układ moczowy – budowa
Zrozumienie wodonercza z patofizjologicznego punktu widzenia nie jest możliwe bez podstawowej znajomości budowy układu moczowego. Należą do niego nerki, moczowody, pęcherz moczowy oraz cewka moczowa.
Jedną z podstawowych funkcji nerek (są narządem parzystym, wyróżniamy prawą i lewą nerkę) jest usuwanie końcowych produktów przemiany materii i substancji obcych dla organizmu, jednocześnie pozostawiając niezbędne związki takie jak glukoza czy aminokwasy. Kolejną funkcją nerki jest produkcja hormonów – erytropoetyny i kalcytriolu.
Z obu nerek odchodzą moczowody, doprowadzające mocz do pęcherza moczowego. Zazwyczaj mają długość 28 – 34 cm, a moczowód prawy przeważnie jest krótszy od lewego o 1 cm. Wyróżniamy część brzuszną oraz miedniczą moczowodu.
Moczowody uchodzą do pęcherza moczowego – stanowi on „magazyn moczu”, który jest stale wydzielany przez nerki. Jego pojemność jest różna, może wynosić nawet 700 cm3. Oczywiście uczucie parcia na mocz występuje jeszcze przed całkowitym jego wypełnieniem – zazwyczaj ma to miejsce przy obecności ok 300 cm3 płynu. Ostatnim elementem układu moczowego jest cewka moczowa, która odprowadza mocz na zewnątrz organizmu. Jedną z różnic w budowie anatomicznej cewki moczowej u kobiet i mężczyzn jest jej długość – stanowiąc do 5 cm u kobiet oraz do 20 cm u mężczyzn!
Wodonercze – przyczyny
Do wodonercza dochodzi, gdy pojawia się utrudnienie lub nawet całkowite zablokowanie odpływu moczu. Przyczyny tego stanu mogą być różne – zarówno wrodzone jak i nabyte.
Do najczęstszych przyczyn nabytych możemy zaliczyć kamicę nerkową – czyli potocznie kamienie nerkowe, powodujące zaburzenie odpływu moczu z nerki. Kolejną przyczyną doprowadzającą do zaburzenia odpływu moczu z nerki są nowotwory dróg moczowych. Nierzadko zdarzają się również zwężenia będące konsekwencją stanów zapalnych dróg moczowych.
Jak wspomniano, wodonercze może mieć również przyczynę wrodzoną – powstające zaburzenia w życiu płodowym doprowadzają do hydronephrosis.
Z patofizjologicznego punktu widzenia, do wrodzonego wodonercza dochodzi z powodu zmian budowy tkanki mięśniowej lub nieprawidłowej obecnością tkanki łącznej w okolicy początkowego odcinka moczowodu. Inne przyczyny powodujące wodonercze wrodzone to na przykład zastawki moczowodu.
Objawy wodonercza
Symptomy, które mogą pojawić się w przebiegu wodonercza, przybierają różną formę nasilenia. Objawy mogą nawet nie występować, a pacjent dowiaduje się o swoim schorzeniu przypadkowo najczęściej podczas badań obrazowych taki jak USG układu moczowego, które często wykonuje się podczas tradycyjnego USG jamy brzusznej. Zazwyczaj brak objawów występuje w przebiegu stopniowo narastającego wodonercza.
U dzieci często mogą pojawiać się bóle brzucha, nudności, wymioty, a w niektórych przypadkach nawet krwiomocz.
Jak rozpoznać wodonercze?
Do rozpoznania hydronephrosis konieczne jest wykonanie badań obrazowych. Należą do nich ultrasonografia (USG), ureteropielografia wstępująca, urografia oraz badania izotopowe. O odpowiednim sposobie diagnostyki decyduje lekarz prowadzący – najczęściej jest nim urolog.
Leczenie wodonercza
Wielu pacjentów zastanawia się, w jaki sposób leczone jest wodonercze. Głównym czynnikiem determinującym sposób terapii jest oczywiście przyczyna powodująca jego występowanie.
W przypadku wad wrodzonych powodujących nieprawidłowy odpływ moczu z nerki często konieczne jest leczenie chirurgiczne, którego celem jest odtworzenie prawidłowego pasażu moczu w drogach moczowych. Zabiegi tego typu wykonywane są w warunkach szpitalnych w znieczuleniu ogólnym (narkoza). Dzięki postępowi medycyny popularność zyskały zabiegi małoinwazyjne – laparoskopowe. Zastosowanie tych metod pozwala na szybszą rekonwalescencję i powrót do codziennych aktywności w krótszym czasie. Efektywność wykonanych zabiegów kontrolowana jest również w badaniach obrazowych. O właściwym sposobie leczenia decyduje lekarz urolog.
Czy wodonercze jest groźne ?
Część osób może zadawać pytanie, czy wodonercze jest niebezpieczne dla naszego zdrowia. Skoro w niektórych przypadkach nie powoduje dolegliwości bólowych, to terapia może wcale nie jest konieczna? Niestety, na to pytanie może odpowiedzieć jedynie lekarz po przeprowadzeniu wywiadu oraz odpowiednich badań diagnostycznych.
Warto jednak wspomnieć o możliwych konsekwencjach, jakie mogą wystąpić w przebiegu wodonercza – jedną z nich jest roponercze. Okazuje się, że zastój moczu w nerce sprzyja występowaniu zakażeń układu moczowego. W konsekwencji dochodzi do pojawiania się treści ropnej w układzie kielichowo – miedniczkowym nerki, któremu towarzyszy odmiedniczkowe zapalenie nerki. Dolegliwości towarzyszące roponerczu mogą mieć różny stopień nasilenia – z urosepsą włącznie.
Leczenie wymaga usunięcia treści ropnej –czyli drenażu (odbarczenie nerki) – oraz zastosowania odpowiedniej antybiotykoterapii.
Wodonercze w ciąży
Ciąża jest stanem fizjologicznym – okazuje się, że trakcie jej trwania również może dochodzić do wodonercza (nazywanego także wodonerczem fizjologicznym). Stan ten spowodowany jest uciskiem powiększającej się macicy na moczowód, jednocześnie doprowadzając do utrudnienia odpływu moczu z nerki. Według niektórych danych statystycznych łagodne wodonercze może występować nawet u 90% kobiet będących w ciąży.
