Mleko krowie jest źródłem cennych składników, takich jak m.in. pełnowartościowe białko, wapń czy witamina B12. Jednak ze względu na to, że zawiera około 20-30 białek, które są potencjalnie alergizujące, może być źle tolerowane przez rozwijający się organizm dziecka. Nieprawidłowa i niepożądana reakcja układu immunologicznego na białka mleka krowiego powoduje objawy ze strony pokarmowego i oddechowego, a także zmiany skórne. Warto wiedzieć więcej na jej temat, ponieważ czasami bywa mylona z nietolerancją laktozy.
Czym jest skaza białkowa?
Skaza białkowa to potoczne określenie, które stosuje się w odniesieniu do objawowej nadwrażliwości na białka mleka krowiego. Występuje przede wszystkim u niemowląt i małych dzieci – jej objawy pojawiają się zazwyczaj przed 12. miesiącem życia. Wynika to z niedojrzałości ich układu immunologicznego.
Czy skaza białkowa może pojawić się również u osoby dorosłej? Tak, ale zdarza się to bardzo rzadko [1], [2].
Przyczyny skazy białkowej
Przyczyną skazy białkowej jest nieprawidłowa i niepożądana reakcja układu immunologicznego na białka mleka krowiego. Jest to produkt, który zawiera aż 20-30 różnych białek, które mogą wywoływać uczulenie. Najczęściej za reakcję alergiczną odpowiadają: alfa-laktoalbuminy, beta-laktoglobuliny i kazeina.
Ze względu na patomechanizm wyróżnia się:
- IgE zależną natychmiastową reakcję na białka mleka krowiego – szacuje się, że występuje u 2-3% dzieci ze skazą białkową i zazwyczaj zanika wraz z wiekiem, co określa się mianem nabywania tolerancji
- nadwrażliwość typu opóźnionego – występuje częściej niż natychmiastowa reakcja na białka mleka krowiego i zazwyczaj charakteryzuje się łagodniejszym przebiegiem
Skaza białkowa może występować już od urodzenia – jej przyczyną są zaburzenia genetyczne np. hemofilia. Jednak istnieją również przypadki, gdy nieprawidłowa i niepożądana reakcja na białka mleka krowiego ma charakter nabyty. W takich przypadkach przyczyną może być np. choroba autoimmunologiczna, niektóre przyjmowane leki, schorzenia wątroby czy zaburzenia hormonalne [1], [2].
Objawy skazy białkowej
Jak objawia się skaza białkowa? Jej objawy są bardzo zróżnicowane i mogą obejmować układ pokarmowy (ulewania, biegunki, kolki, krew w stolcu), skórę (wyprysk atopowy, pokrzywka) oraz układ oddechowy (katar, kaszel, świszczący oddech). Często występuje też drażliwość i niepokój dziecka po karmieniu. U niemowląt może również dojść do zaburzeń przyrostu masy ciała.
Objawy pojawiają się natychmiast po spożyciu mleka lub z opóźnieniem – nawet po kilku godzinach czy dniach [1], [2].
Leczenie skazy białkowej
Rozpoznanie skazy białkowej opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim, obserwacji reakcji na eliminację białka mleka z diety oraz próbie prowokacyjnej (czyli ponownym wprowadzeniu białka mleka pod nadzorem lekarza). Pomocne są również badania laboratoryjne – przede wszystkim testy, które wykrywają obecność swoistych przeciwciał IgE przeciwko: kazeinie, albuminie, alfa-laktoalbuminie czy beta-laktoalbuminie. Powinny być one wykonywane metodą ImmunoCAP.
Nie należy mylić skazy białkowej z nietolerancją laktozy. Są to dwa różne zaburzenia – drugie z wymienionych charakteryzuje się niedoborem laktazy, czyli enzymu odpowiedzialnego za trawienie laktozy (tzw. cukru mlecznego). Objawia się m.in. gazami, skurczowymi bólami brzucha i wzdęciami.
Leczenie skazy białkowej polega na całkowitym wyeliminowaniu białka mleka krowiego z diety dziecka i matki karmiącej piersią (jeśli objawy występują u niemowlęcia karmionego naturalnie). U niemowląt karmionych sztucznie stosuje się hydrolizaty białkowe lub mieszanki aminokwasowe. W przypadku dzieci, u których alergia się utrzymuje, konieczne jest ścisłe monitorowanie diety oraz okresowe próby prowokacyjne w celu oceny, czy doszło do tolerancji. Większość dzieci wyrasta ze skazy białkowej i nie musi stosować diety bez białek mleka krowiego przez całe życie [1], [2], [3].
Profilaktyka skazy białkowej
Jedną z metod profilaktyki skazy białkowej jest wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 4–6 miesięcy życia. W przypadku dzieci z grupy ryzyka (np. z rodzinnym obciążeniem alergicznym) nie zaleca się rutynowego wprowadzania diety hipoalergicznej bez wskazań klinicznych – zamiast tego należy indywidualizować decyzje dotyczące żywienia.
Wprowadzenie pokarmów uzupełniających powinno nastąpić w odpowiednim czasie. Te, które są potencjalnie alergizujące, należy włączać do diety dziecka w niewielkich ilościach. Może to sprzyjać rozwojowi tolerancji i zmniejszyć ryzyko niepożądanej reakcji układu immunologicznego [4].