Rak skóry może przyjmować różne formy, od łagodniejszych postaci, jak rak podstawnokomórkowy, po groźnego czerniaka. Wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na wyleczenie. Jakie objawy warto skonsultować z lekarzem?
Czym jest rak skóry?
Nowotwory złośliwe skóry dzieli się na dwie podgrupy: niebarwnikowe nowotwory skóry i czerniaka. Do pierwszej grupy zaliczają się m.in.:
- rak podstawnokomórkowy (BCC) - najczęstsza postać nowotworu skóry, która rozwija się powoli, rzadko daje przerzuty i zazwyczaj ma bardzo dobre rokowania
- rak kolczystokomórkowy (SCC) – może dawać przerzuty, jeśli nie jest odpowiednio wcześnie wykryty i leczony (często rośnie wolniej niż inne typy nowotworów, dlatego szybkie podjęcie odpowiednich działań, prowadzi do dobrych rokowań)
- rak skóry z komórek Merkla - szybko rosnący i rzadko występujący rak skóry, który wywodzi się z komórek neuroendokrynnych skóry [2].
Do nowotworów złośliwych należy również czerniak, ale technicznie nie jest on klasyfikowany jako rak, ponieważ wywodzi się ze zmian w melanocytach (komórkach barwnikowych skóry), a nie tkanki nabłonkowej. Warto jednak o nim wspomnieć, ponieważ jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia (choć występuje rzadko).
Wyróżnia się również nowotwory łagodne, które stanowią szeroką grupę zmian. Zazwyczaj rosną powoli i nie dają przerzutów do innych narządów. Zaliczają się do nich m.in. włókniaki, bliznowce, znamiona barwnikowe czy łagodne torbiele naskórkowe [1], [3].
Przyczyny raka skóry
Głównym czynnikiem ryzyka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV. Mowa tu zarówno o promieniowaniu naturalnym (słonecznym), jak i sztucznym (np. solarium).
Bardziej narażone na rozwój raka skóry są osoby o jasnej karnacji, które mają skłonność do oparzeń słonecznych i/lub przebyły takie oparzenia (zwłaszcza w dzieciństwie). Wśród innych czynników ryzyka wymienia się m.in. obecność licznych znamion barwnikowych czy immunosupresję (np. po przeszczepach narządów).
Ryzyko zachorowania wzrasta także z wiekiem oraz u osób z rodzinną historią raka skóry [1], [3].
Objawy raka skóry
Jak objawia się rak skóry? Objawy różnią się w zależności od typu nowotworu.
- Rak podstawnokomórkowy (BCC): perłowate guzki, często z owrzodzeniem, najczęściej na twarzy i szyi.
- Rak kolczystokomórkowy (SCC): twarde, łuszczące się guzki lub owrzodzenia, mogą krwawić.
- Czerniak: zmiany w istniejących znamionach lub nowe znamiona o nieregularnym kształcie, asymetrii, nierównych brzegach, niejednolitym kolorze, średnicy powyżej 6 mm oraz ewolucji w czasie (zasada ABCDE) .
Wczesne wykrycie objawów zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Leczenie raka skóry
Diagnostyka raka skóry rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego i oględzin skóry przez dermatologa. Podstawowym narzędziem stosowanym w ocenie zmian skórnych jest dermatoskop – specjalistyczne urządzenie pozwalające na powiększenie i ocenę struktury znamion. W przypadku podejrzenia nowotworu lekarz zleca wykonanie biopsji, która polega na pobraniu fragmentu zmiany do badania histopatologicznego, które potwierdza lub wyklucza obecność komórek nowotworowych. Jeśli wynik wskazuje na nowotwór złośliwy, konieczne mogą być dodatkowe badania obrazowe, takie jak USG, tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) lub pozytonowa tomografia emisyjna (PET).
Leczenie raka skóry zależy od jego rodzaju, lokalizacji, wielkości i stopnia zaawansowania. Najczęściej stosowaną metodą jest chirurgiczne usunięcie zmiany nowotworowej z marginesem zdrowych tkanek. W przypadku większych zmian lub tych, które są położone w trudno dostępnych miejscach, może być konieczne zastosowanie innych metod pozwalających na precyzyjne usunięcie nowotworu z jednoczesnym oszczędzeniem zdrowej skóry.
U niektórych chorych stosuje się także radioterapię - szczególnie przy przeciwwskazaniach do leczenia operacyjnego. Jednym z elementów leczenia są również terapie miejscowe, które polegają na używaniu maści. Wykorzystuje się je w leczeniu powierzchownych postaci nowotworów (głównie raka podstawnokomórkowego).
W przypadku czerniaka oraz zaawansowanych form raka kolczystokomórkowego w leczeniu stosuje się immunoterapię, czyli leki stymulujące układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi. Ponadto wykorzystuje się terapię celowaną, która wpływa na konkretne mutacje genetyczne obecne w komórkach raka. Skuteczność leczenia znacząco wzrasta przy wczesnym wykryciu nowotworu – dlatego tak istotne jest regularne kontrolowanie skóry i szybka konsultacja z dermatologiem w przypadku pojawienia się niepokojących zmian [1], [2].
Profilaktyka raka skóry
Zapobieganie rakowi skóry opiera się na ograniczeniu ekspozycji na promieniowanie UV. W tym celu należy m.in. nosić odzież ochronną, unikać solarium i stosować kosmetyki z filtrem UV. Ważne jest również regularne samobadanie skóry, a także regularne kontrole dermatologiczne [4].
