Obniżona tolerancja wysiłku fizycznego, duszności, obrzęki kończyn – to objawy, które mogą wskazywać na przewlekłą niewydolność serca. Stan, w którym serce nie jest zdolne do pompowania wystarczającej ilości krwi do różnych narządów. Jakie mogą być jego przyczyny? Jak przebiega diagnostyka i leczenie?
Czym jest przewlekła niewydolność serca?
Niewydolność serca (HF) jest stanem patologicznym, w którym serce nie jest w stanie pompować krwi w takiej ilości, która odpowiadałaby zapotrzebowaniu różnych narządów wewnętrznych (lub jest w stanie to zrobić, ale przy zwiększonym ciśnieniu napełnienia). W konsekwencji narządy wewnętrzne otrzymują zbyt mało krwi do prawidłowego funkcjonowania i pojawiają się dolegliwości charakterystyczne dla HF.
Jak często występuje przewlekła niewydolność serca? Szacuje się, że w ciągu ostatnich lat liczba osób chorych wzrosła dwukrotnie (jako jeden z argumentów podaje się starzenie się populacji). Wzrost zachorowań obserwuje się po 75. roku życia – u osób w wieku 70-80 lat częstość występowania HF wynosi nawet do 20% [1], [2], [3].
Przyczyny przewlekłej niewydolności serca
Wśród mechanizmów, które prowadzą do rozwoju przewlekłej niewydolności serca, wymienia się:
- przeciążenie objętościowe lub ciśnieniowe komór,
- upośledzenie czynności rozkurczowej,
- tachyarytmię lub bradyartymię,
- pierwotną upośledzenie kurczliwości.
HF jest końcowym wspólnym etapem różnych chorób sercowo-naczyniowych. Najczęściej są to schorzenia, takie jak nadciśnienie tętnicze i choroba wieńcowa. Do rzadszych przyczyn należą: choroby tarczycy, niewydolność nerek, niedokrwistość czy zaburzenia rytmu. Przy czym podkreśla się, że są to czynniki, które częściej prowadzą do zaostrzenia objawów już istniejącej niewydolności serca [1], [2], [3].
Objawy przewlekłej niewydolności serca
Objawy charakterystyczne dla przewlekłej niewydolności serca to:
- duszności (jeden z najczęstszych i najbardziej typowych objawów HF);
- obrzęki wokół kostek;
- zmęczenie, znużenie i zmniejszona tolerancja wysiłku fizycznego, które wynikają z niedotlenienia mięśni szkieletowych;
W początkowym stadium choroby, duszności pojawiają się zazwyczaj tylko podczas wysiłku fizycznego. Z czasem chory odczuwa je również w czasie spoczynku. Może pojawić się u niego także duszność nocna (inaczej napadowa), która wybudza w nocy i ustępuje po przyjęciu pozycji siedzącej.
Oprócz duszności, obrzęków, zmęczenia i obniżonej tolerancji wysiłku fizycznego pojawiają się objawy dodatkowe. Zaliczają się do nich m.in. uczucie kołatania serca, świszczący oddech, splątanie, suchy kaszel w nocy czy utrata apetytu.
Ponadto podczas badania fizykalnego stwierdza się objawy przedmiotowe, takie jak: szmer serca, niemiarowy puls, powiększona wątroba czy wodobrzusze [1], [2], [3].
Leczenie przewlekłej niewydolności serca
Diagnostyka przewlekłej niewydolności obejmuje szczegółowy wywiad lekarski, badanie fizykalne, a także badania dodatkowe. Jeśli chodzi o ostatnie z wymienionych, lekarz może zlecić np.:
- badania laboratoryjne (u chorych z HF obserwuje się m.in. niedokrwistość, hipo- lub hiperkaliemię czy zwiększoną aktywność aminotransferaz);
- EKG, które z reguły ujawnia cechy choroby podstawowej (np. zaburzeń przewodzenia lub rytmu);
- RTG klatki piersiowej;
- koronografię;
- echokardiografię;
Po ustaleniu przyczyny wdraża się leczenie choroby podstawowej, przewlekłe leczenie niewydolności serca, a także profilaktykę i leczenie zaostrzeń choroby. Leczenie HF obejmuje postępowanie niefarmakologiczne (m.in. regularną kontrolę masy ciała, zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie niektórych leków, jeśli jest to możliwe) i farmakologiczne [1], [2], [3].
Profilaktyka przewlekłej niewydolności serca
Za jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłej niewydolności serca uznaje się nadciśnienie tętnicze. W związku z tym warto pamiętać o zasadach profilaktyki tej choroby. Obejmuje ona m.in. odpowiednio zbilansowaną dietę bez nadmiernych ilości sodu i regularne pomiary ciśnienia tętniczego krwi. Można dokonywać ich samodzielnie za pomocą automatycznych ciśnieniomierzy [4].
