Płaskostopie to jedna z najczęściej występujących wad postawy, zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Charakteryzuje się częściowym lub całkowitym zanikiem wysklepienia stóp. Choć początkowo może nie dawać wyraźnych objawów, z czasem prowadzi do bólu, deformacji stopy i przeciążenia innych części ciała (np. kolan, bioder czy kręgosłupa). Wczesna diagnostyka i odpowiednia profilaktyka pozwalają uniknąć trwałych zmian i poprawy komfortu życia.
Czym jest płaskostopie?
Płaskostopie (inaczej stopa płaska) to deformacja polegająca na obniżeniu lub zaniku naturalnych łuków stopy, co prowadzi do jej spłaszczenia. Wyróżnia się dwa główne rodzaje: płaskostopie podłużne i poprzeczne. Pierwsze dotyczy łuku biegnącego wzdłuż stopy. Z kolei drugie obejmuje łuk w poprzek przedniej części stopy. Obie formy mogą występować jednocześnie i prowadzić do problemów z poruszaniem się oraz dolegliwości bólowych.
Jak często występuje płaskostopie? Szacuje się, że jest to problem nawet u co trzeciej dorosłej osoby. Jednak częstość występowania stopy płaskiej może być jeszcze większa, ponieważ niektóre przypadki są praktycznie bezobjawowe [1].
Przyczyny płaskostopia
Płaskostopie może mieć charakter wrodzony lub nabyty. W pierwszym przypadku często obserwuje się wiotkość więzadeł, niedorozwój mięśni czy nieprawidłową budowę kości stopy. Takie przypadki można rozpoznać już we wczesnym dzieciństwie.
Jednak znacznie częściej występuje płaskostopie wtórne. Jest ono spowodowane nieprawidłowymi nawykami, siedzącym trybem życia, nadwagą lub otyłością czy noszeniem nieodpowiedniego obuwia.
Szczególnie narażone na płaskostopie są osoby pracujące w pozycji stojącej, kobiety w ciąży oraz sportowcy uprawiający intensywne dyscypliny bez odpowiedniego wsparcia stopy. W przypadku tych grup ryzyka utrata elastyczności mięśni, osłabienie ścięgna Achillesa i więzadeł prowadzi do stopniowego zapadania się łuków stopy [1].
Objawy płaskostopia
Objawy płaskostopia zależą od jego rodzaju i stopnia zaawansowania. Wczesne objawy często są mało charakterystyczne, a przez to często bagatelizowane.
Typowe objawy płaskostopia to:
- uczucie ciężkości stóp
- zmęczenie stóp
- ból w okolicy śródstopia lub pięty (nasilający się po dłuższym chodzeniu lub staniu)
Z czasem mogą wystąpić zmiany w ustawieniu palców, np. palce młoteczkowate lub paluch koślawy. W przypadku płaskostopia poprzecznego pojawiają się również bolesność przodostopia i odciski.
Nieprawidłowe ustawienie stóp wpływa też na postawę całego ciała. Może powodować to bóle kolan, bioder, a nawet odcinka lędźwiowego kręgosłupa [1].
Leczenie płaskostopia
Rozpoznanie płaskostopia opiera się na badaniu fizykalnym i ocenie chodu. Specjalista analizuje ułożenie stopy, rozkład ciężaru ciała i sposób stawiania kroków. W diagnostyce pomocne są także testy podograficzne i zdjęcia RTG, które pozwalają ocenić stopień zniekształcenia łuków.
Jak wygląda leczenie płaskostopia? Jego przebieg zależy od nasilenia objawów, a także wieku pacjenta. W łagodnych przypadkach wystarczą ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy, odpowiednie wkładki ortopedyczne, zmiana obuwia i masaże. Z kolei u dzieci stosuje się ćwiczenia korekcyjne i często udaje się uniknąć trwałych deformacji.
W przypadkach zaawansowanych, gdy metody zachowawcze są nieskuteczne, konieczne może być leczenie operacyjne. Polega ono na rekonstrukcji łuku stopy [1].
Profilaktyka płaskostopia
Jak można zapobiec płaskostopiu? Profilaktyka obejmuje przede wszystkim dbałość o higienę ruchu i odpowiednią postawę. Ważne jest również noszenie dobrze dopasowanego obuwia. Buty nie powinny być ani za ciasne, ani za miękkie.
U dzieci profilaktyka polega również na chodzeniu boso po naturalnym podłożu (np. trawie, piasku). Takie postępowanie stymuluje rozwój mięśni stóp. Z kolei u osób dorosłych ważna jest regularna aktywność fizyczna (np. spacery, jazda na rowerze, ćwiczenia wzmacniające i rozciągające).
Szczególną uwagę na zasady profilaktyki powinny zwrócić osoby z grupy ryzyka. Należą do nich kobiety w ciąży, seniorzy i osoby z nadmierną masą ciała.
