Najnowsze dane wskazują, że nadwaga i otyłość to wciąż poważny problem zdrowotny w Polsce. Według informacji podanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w 2024 roku, trzech na pięciu dorosłych Polaków ma nadwagę, a co czwarty jest otyły. Dlaczego są to dane, których nie należy lekceważyć? Czym jest nadwaga i otyłość, do czego może doprowadzić?
Czym jest nadwaga i otyłość?
O nadwadze i otyłości mówi się, gdy w organizmie znajduje się nadmiar tkanki tłuszczowej. Najprostszym wskaźnikiem, który pozwala stwierdzić, czy dana osoba ma nadwagę lub otyłość jest BMI (wskaźnik masy ciała):
- BMI 25 do 29,9 kg/m² - nadwaga,
- BMI 30 kg/m² lub więcej - otyłość.
Przy czym należy zaznaczyć, że BMI nie pokazuje składu ciała, dlatego do stwierdzenia nadwagi i otyłości konieczne są również inne badania (np. analiza składu ciała).
Czy nadwaga i otyłość to częsty problem? Według danych przedstawionych przez Narodowy Fundusz Zdrowia jest to problem, z którym zmaga się wiele osób (co czwarty Polak jest otyły, a trzech na pięciu Polaków zmaga się z nadwagą). Co więcej, prognozy nie są optymistyczne. Przewiduje się, że w 2035 roku ponad 35% dorosłych mężczyzn i ponad 25% dorosłych kobiet w Polsce będzie chorować na otyłość [1], [2].
Przyczyny nadwagi i otyłości
Co może być przyczyną nadmiaru tkanki tłuszczowej w organizmie? Wśród głównych czynników prowadzących do nadwagi lub otyłości wymienia się:
- niezdrowa dieta charakteryzująca się zbyt dużą ilością energii w porównaniu z indywidualnym zapotrzebowaniem organizmu,
- siedzący tryb życia,
- predyspozycje genetyczne,
- czynniki psychologiczne (stres, depresja, lęki oraz inne problemy emocjonalne mogą prowadzić do jedzenia emocjonalnego),
- czynniki środowiskowe i socjoekonomiczne (np. niskie dochody, łatwy dostęp do tanich dań typu fast-food),
- zaburzenia hormonalne (występujące np. w przebiegu niedoczynności tarczycy),
- problemy ze snem (mogą zaburzać poziom leptyny i greliny) [3].
Objawy nadwagi i otyłości
Najbardziej charakterystycznym objawem jest nadmierna ilość tkanki tłuszczowej w organizmie, co prowadzi do wzrostu masy ciała ponad normę. Osoby z nadwagą i otyłością mogą zauważyć, że ich ubrania stają się za ciasne, a sylwetka staje się mniej proporcjonalna.
Nadwadze i otyłości mogą towarzyszyć również inne objawy np.:
- trudności w oddychaniu, szczególnie podczas wysiłku fizycznego;
- ból stawów i problemy z poruszaniem się, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej stanowi dodatkowe obciążenie dla układu kostnego;
- zmiany skórne (np. rozstępy, otarcia skóry);
- nadmierne pocenie się [3], [4];
Leczenie nadwagi i otyłości
Diagnostyka nadwagi i otyłości rozpoczyna się od pomiarów masy ciała, wysokości ciała, obwodu talii i bioder czy fałdów skórno-tłuszczowych.
Wskaźnik masy ciała (BMI) jest najczęściej stosowanym narzędziem do klasyfikowania nadwagi i otyłości. BMI oblicza się, dzieląc masę ciała w kilogramach przez wysokość ciała w metrach podniesioną do kwadratu (kg/m²).
Ważną rolę w diagnostyce odgrywa również pomiar obwodu talii. U osób z nadmiarem tkanki tłuszczowej wokół brzucha (otyłość brzuszna) ryzyko chorób serca, cukrzycy i nadciśnienia jest wyższe. Dla kobiet obwód talii powyżej 80 cm, a dla mężczyzn powyżej 94 cm może być sygnałem problemów zdrowotnych.
W zależności od przypadku lekarz może zlecić również badania krwi, aby ocenić poziom cholesterolu, glukozy, lipidów we krwi, a także sprawdzić funkcjonowanie tarczycy i innych narządów.
Po stwierdzeniu nadwagi i otyłości wdraża się leczenie. Jego podstawą jest zmiana stylu życia. Istotnym elementem jest zmniejszenie spożycia kalorii. W porozumieniu z dietetykiem ustala się tzw. deficyt kaloryczny, który polega na dostarczeniu mniejszej ilości energii w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Nie należy ustalać go samodzielnie, ponieważ zbyt restrykcyjna dieta może przynieść odwrotny efekt i w dłuższej perspektywie czasu doprowadzić do tzw. efektu jo-jo [3], [4].
Uzupełnieniem diety powinna być regularna aktywność fizyczna. Osobom dorosłym zaleca się wykonywanie ćwiczeń o umiarkowanej intensywności przez minimum 150 minut w tygodniu.
