Nadciśnienie tętnicze to schorzenie układu krążenia, charakteryzujące się podwyższonym ciśnieniem krwi w tętnicach. Może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Choć najczęściej kojarzone jest z osobami dorosłymi, problem ten coraz częściej dotyka również dzieci. Jakie mogą być przyczyny tego, że nadciśnienie tętnicze dotyka również najmłodszych pacjentów?
Czym jest nadciśnienie tętnicze u dzieci?
O nadciśnieniu tętniczym u dzieci mówi się, gdy wartości ciśnienia krwi przekraczają normy odpowiednie dla wieku, płci i wzrostu dziecka. Są one ustalane na podstawie specjalnych siatek centylowych.
Choroba ta może mieć charakter pierwotny (związany głównie z czynnikami środowiskowymi, jak otyłość, brak aktywności fizycznej czy niezdrowa dieta) lub wtórny (wynikający z innych schorzeń, takich jak choroby nerek, układu hormonalnego czy serca).
Warto mieć na uwadze, że nadciśnienie u dzieci często przebiega bezobjawowo. W związku z tym tak ważne są regularne pomiary ciśnienia (zwłaszcza w grupach ryzyka). Pozwalają one na wczesne wykrycie problemu zdrowotnego i podjęcie odpowiedniego leczenia, co zmniejsza ryzyko powikłań [1].
Przyczyny nadciśnienia tętniczego u dzieci
Nadciśnienie tętnicze u dzieci może mieć charakter pierwotny lub wtórny. W pierwszym przypadku jest wynikiem działania czynników środowiskowych, takich jak otyłość, nadmiar soli w diecie, brak aktywności fizycznej czy obciążenia genetyczne. Częściej występuje u starszych dzieci.
Z kolei nadciśnienie tętnicze o charakterze wtórnym występuje głównie u młodszych dzieci. Jego przyczyną są inne choroby m.in. przewlekłe schorzenia nerek, wady serca, zaburzenia hormonalne (np. nadczynność tarczycy, guz chromochłonny) czy wrodzone wady naczyń krwionośnych [1], [2].
Objawy nadciśnienia tętniczego u dzieci
Nadciśnienie tętnicze u dzieci często przebiega bezobjawowo, szczególnie we wczesnych stadiach. Sprawia to, że jest trudne do wykrycia bez regularnych pomiarów ciśnienia krwi.
W przypadku wyższych wartości ciśnienia lub długo trwającego nadciśnienia mogą pojawić się objawy, takie jak:
- bóle głowy,
- zawroty głowy,
- zmęczenie,
- zaburzenia snu,
- drażliwość.
W cięższych przypadkach (zwłaszcza nadciśnienia o charakterze wtórnym), mogą wystąpić objawy związane z uszkodzeniem narządów, takie jak krwawienia z nosa, zaburzenia widzenia, bóle w klatce piersiowej czy trudności w koncentracji.
Leczenie nadciśnienia tętniczego u dzieci
Diagnostyka nadciśnienia tętniczego u dzieci opiera się na wielokrotnych pomiarach ciśnienia krwi. Następnie ich wyniki interpretuje się przy użyciu siatek centylowych, które uwzględniają wiek, wzrost i płeć dziecka.
Oprócz regularnych pomiarów ciśnienia tętniczego ważnym elementem diagnostyki jest dokładny wywiad lekarski, obejmujący historię rodzinną nadciśnienia, styl życia i dietę. W przypadku podejrzenia nadciśnienia wtórnego lekarz może zdecydować o konieczności wykonania badań dodatkowych (np. USG nerek, badań krwi i moczu).
Jak przebiega leczenie po ustaleniu diagnozy? Obejmuje ono zarówno zmiany stylu życia, jak i farmakoterapię w uzasadnionych przypadkach. Podstawą terapii jest:
- Redukcja masy ciała w przypadku nadwagi lub otyłości,
- Wprowadzenie zdrowej diety, takiej jak dieta DASH, bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, a ubogiej w sól i tłuszcze nasycone,
- Regularna aktywność fizyczna dostosowana do wieku i możliwości dziecka,
- Ograniczenie czasu spędzanego przed ekranami.
Jeśli zmiany stylu życia nie przynoszą efektów lub nadciśnienie jest ciężkie, lekarz może zalecić leki hipotensyjne [1], [2].
Profilaktyka nadciśnienia tętniczego u dzieci
Głównym elementem profilaktyki nadciśnienia tętniczego u dzieci jest zdrowy styl życia. Zalecana jest regularna aktywność fizyczna i urozmaicona dieta bez nadmiaru sodu (znajduje się on nie tylko w soli kuchennej, ale i produktach o wysokim stopniu przetworzenia).
Warto pamiętać również o regularnych pomiarach ciśnienia krwi. Można wykonywać je w domu za pomocą automatycznych ciśnieniomierzy.
Przypisy
- Lurbe, E., Agabiti-Rosei, E., Cruickshank, J. K., et al. (2016). European Society of Hypertension guidelines for the management of high blood pressure in children and adolescents. Journal of Hypertension, 34(10), 1887-1920.
- Wuhl, E., & Witte, K. (2022). Hypertension in children: Pathophysiology, diagnostics, and therapy. Pediatric Nephrology, 37, 2499–2512.
