Japońskie zapalenie mózgu to wirusowa choroba zakaźna przenoszona przez komary. Może prowadzić do poważnych zaburzeń neurologicznych. U większości osób przebiega bezobjawowo lub łagodnie, ale w ciężkich przypadkach choroba może być śmiertelna.
Czym jest japońskie zapalenie mózgu?
Japońskie zapalenie mózgu to choroba wirusowa przenoszona przez komary z rodzaju Culex. U ludzi zakażenia najczęściej przebiegają bezobjawowo, ale w przypadkach objawowych choroba może mieć przebieg łagodny lub ciężki.
W ciężkich przypadkach schorzenie pojawia się nagle, rozwija się szybko i objawia bólem głowy, wysoką gorączką oraz objawami oponowymi. Po przebytej chorobie możliwe są trwałe następstwa neurologiczne.
Jak często występuje japońskie zapalenie mózgu? Jest ono główną przyczyną wirusowego zapalenia mózgu w Azji i występuje w prawie wszystkich krajach azjatyckich. Dzięki szczepieniom zachorowalność spadła m.in. w Japonii, Korei Południowej, części Chin, a także w Nepalu, Sri Lance, Tajlandii i Wietnamie. Mimo to transmisja wirusa nadal występuje, a osoby niezaszczepione są narażone na zakażenie.
Dla większości turystów podróżujących do Azji ryzyko zachorowania jest bardzo niskie, zwłaszcza podczas krótkich pobytów w obszarach miejskich, jednak zmienia się ono w zależności od sezonu, regionu, czasu trwania podróży i aktywności podróżnego [1].
Przyczyny japońskiego zapalenia mózgu
Japońskie zapalenie mózgu wywołuje wirus z rodziny Flaviviridae. Rezerwuarem patogenu są brodzące ptaki zamieszkujące tereny podmokłe oraz trzoda chlewna na obszarach wiejskich. Wektorem przenoszącym zakażenie są komary z rodzaju Culex i Aedes. Transmisja wirusa występuje w 22 krajach Azji oraz w niektórych regionach Australii i Oceanii.
Ryzyko zachorowania wzrasta podczas przebywania na terenach wiejskich oraz podmokłych będących miejscem rozwoju komarów przenoszących wirusa [2].
Objawy japońskiego zapalenia mózgu
Okres wylęgania choroby wynosi 6–16 dni. Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub przybiera postać łagodnych objawów grypopodobnych, takich jak gorączka, bóle głowy czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Około 1% zakażonych rozwija ciężką postać choroby obejmującą zapalenie mózgu, objawy oponowe, zaburzenia świadomości i niedowłady. Śmiertelność w ciężkim przebiegu może sięgać 30%. Powikłania neurologiczne po przebyciu choroby obejmują m.in. ataksję, parkinsonizm, zaburzenia psychiczne oraz osłabienie siły mięśniowej [2].
Leczenie japońskiego zapalenia mózgu
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim oraz wynikach badań diagnostycznych. Istotne jest ustalenie, czy pacjent przebywał w regionie endemicznym w ostatnich tygodniach.
W diagnostyce stosuje się m.in.:
- badania serologiczne z surowicy lub płynu mózgowo-rdzeniowego wykrywające swoiste przeciwciała,
- rezonans magnetyczny mózgu ukazujący zmiany zapalne,
- badania laboratoryjne krwi, uwzględniające morfologię oraz poziom enzymów wątrobowych (ALT, AST).
Nie istnieje leczenie przyczynowe japońskiego zapalenia mózgu. Terapia ma charakter objawowy i polega na łagodzeniu symptomów oraz zapobieganiu powikłaniom neurologicznym. W ciężkich przypadkach wymagana jest hospitalizacja, często na oddziale intensywnej terapii [3].
Profilaktyka japońskiego zapalenia mózgu
Ponieważ brak leczenia przyczynowego, kluczową rolę odgrywa profilaktyka. Obejmuje ona:
- stosowanie repelentów,
- noszenie ubrań zasłaniających ciało,
- unikanie przebywania na zewnątrz od zmierzchu do świtu (szczególnie nad wodą),
- wykonywanie szczepień ochronnych.
W Polsce dostępna jest szczepionka inaktywowana o wysokim profilu bezpieczeństwa. Schemat szczepienia obejmuje dwie dawki podane w odstępie 0 oraz 7 lub 28 dni, a dawkę przypominającą po 12–24 miesiącach [2].
