Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jednym z najczęściej przenoszonych drogą płciową patogenów. Zakażenie tym wirusem może prowadzić do szeregu schorzeń, od łagodnych brodawek po nowotwory złośliwe. W niniejszym artykule omówiono przyczyny, objawy, metody leczenia oraz profilaktykę zakażeń HPV.
Czym jest HPV (ludzki wirus brodawczaka)?
HPV to wirus DNA, który należy do rodzaju Papillomaviridae. Ma zdolność do infekowania komórek nabłonka skóry i błon śluzowych.
Do tej pory zidentyfikowano ponad 200 typów tego wirusa, które dzieli się na dwie główne grupy:
- niskiego ryzyka (nieonkogenne np. HPV-6 i HPV-11), odpowiadające za powstawanie łagodnych zmian, takich jak brodawczakowatość krtani i brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste)
- wysokiego ryzyka (onkogenne np. HPV-16, HPV-18, HPV-31, HPV-33, HPV-45), które mogą przyczynić się do rozwoju nowotworu złośliwego sromu, prącia, pochwy, szyjki macicy czy gardła.
Wirus brodawczaka ludzkiego zalicza się do najważniejszych czynników zakaźnych o właściwościach onkogennych. Oznacza to, że ma zdolność do transformacji nowotworowej komórek i wywołania nowotworu [1].
Przyczyny HPV (ludzkiego wirusa brodawczaka)
Jakie są przyczyny zakażenia HPV? Za najczęstszą uznaje się kontakty seksualne (w tym oralne czy analne). Przy czym należy podkreślić, że pełny stosunek seksualny nie jest konieczny do transmisji wirusa - wystarczy bliski kontakt skórny.
Inną przyczyną jest kontakt bezpośredni. Możliwe jest przeniesienie wirusa przez kontakt z zakażoną skórą lub błonami śluzowymi, np. podczas korzystania ze wspólnych ręczników czy przyborów higienicznych. Do zakażenia wirusem HPV może dojść również podczas porodu.
Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia HPV to:
- wczesny wiek inicjacji seksualnej (rozpoczęcie życia seksualnego w młodym wieku zwiększa ryzyko ekspozycji na wirusa)
- liczni partnerzy seksualni
- niedobory odporności (osoby z osłabionym układem immunologicznym są bardziej podatne na zakażenie i trudniej eliminują wirusa z organizmu) [1]
Objawy HPV (ludzkiego wirusa brodawczaka)
Zakażenie HPV może przebiegać bezobjawowo i ulec samoistnej eliminacji przez układ odpornościowy. Jednak w przypadku przetrwałej infekcji pojawiają się następujące objawy:
- brodawki narządów płciowych, czyli kłykciny kończyste (miękkie, wilgotne narośla w okolicy genitaliów i odbytu, wywołane głównie przez typy HPV-6 i HPV-11)
- zmiany przedrakowe i nowotworowe (przetrwałe zakażenie onkogennymi typami HPV może prowadzić do dysplazji, czyli stanów przedrakowych oraz raka szyjki macicy, pochwy, sromu, prącia, odbytu czy gardła)
- brodawczakowatość krtani (rzadkie schorzenie polegające na powstawaniu brodawczaków w drogach oddechowych - może prowadzić do problemów z oddychaniem) [1]
Leczenie HPV (ludzkiego wirusa brodawczaka)
Zakażenie wirusem HPV przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, dlatego diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniach przesiewowych. Umożliwiają one wczesne wykrycie zmian wywołanych przez wirusa (zwłaszcza zmian przedrakowych i rakowych szyjki macicy).
W diagnostyce zakażenia ludzkim wirusem brodawczaka wykorzystuje się m.in. cytologię szyjki macicy i test HPV DNA. Druga z wymienionych metod wykrywa obecność materiału genetycznego onkogennych typów wirusa.
Jak wygląda leczenie po wykryciu zakażenia HPV? W przypadku kłykcin kończystych stosuje się miejscowe preparaty, krioterapię, laseroterapię, elektrokoagulację czy chirurgiczne usunięcie zmian. Z kolei leczenie zmian przedrakowych szyjki macicy obejmuje krioterapię lub ablację laserową, a w cięższych przypadkach również leczenie chirurgiczne [1].
Profilaktyka HPV (ludzkiego wirusa brodawczaka)
Profilaktyka zakażenia HPV obejmuje szczepienia ochronne. Obecnie dostępne są dwie szczepionki przeciw HPV: Gardasil9 i Cervarix, które można wykonywać u dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9. roku życia. Każda z tych szczepionek chroni przed najbardziej onkogennymi typami wirusa, czyli HPV-16 i HPV-18 [2].
Profilaktyka obejmuje również regularne wykonywanie cytologii, edukację seksualną i ograniczenie liczby partnerów seksualnych.
