Zerwanie ścięgna Achillesa (potocznie „zerwanie Achillesa”) jest jedną z najczęstszych kontuzji. Jego uszkodzenie zazwyczaj związane jest z uprawianiem sportów, jednak zdarza się również u osób nieaktywnych fizycznie. Konieczne jest rozpoczęcie odpowiedniego leczenia, aby móc powrócić do pełnej sprawności. Sprawdź, co robić w przypadku zerwania ścięgna Achillesa.
Zerwanie ścięgna piętowego charakteryzuje się przerwaniem ciągłości tej struktury anatomicznej. Staje się to przyczyną problemów w funkcjonowaniu kończyny, wielu nieprzyjemnych dolegliwości oraz pogorszenia jakości życia. Uraz uniemożliwia wykonywanie codziennych czynności, takich jak chodzenie, skakanie i bieganie. Uważa się, że schorzenia ścięgna Achillesa należą do najczęstszych problemów w obrębie kończyn dolnych i stanowią aż 14% wszystkich uszkodzeń narządu ruchu.
Z artykułu dowiesz się:
- Jak zbudowane jest ścięgno Achillesa?
- Jakie są objawy zerwania ścięgna Achillesa?
- Jak leczyć zerwane ścięgno Achillesa?
- Jak zregenerować ścięgno Achillesa po urazie?
Ścięgno Achillesa – budowa anatomiczna
Ścięgno Achillesa jest największym i najmocniejszym ścięgnem w organizmie człowieka. Stanowi bardzo ważny element układu ruchu, odpowiadający za przenoszenie siły skurczu mięśni łydki na kości stopy, co umożliwia efektywne poruszanie się. Tworzy je tkanka włóknista i jest ono wspólnym fragmentem dla mięśnia brzuchatego łydki i mięśnia płaszczkowatego i znajduje się w tylnej części stawu skokowego. Oba te mięśnie tworzą razem mięsień trójgłowy łydki, który jest niezbędny do utrzymania równowagi i amortyzacji obciążeń.
W części szczytowej jest płaskie i szerokie, natomiast ku dołowi stopniowo się zwęża i staje się coraz grubsze. Taka budowa anatomiczna umożliwia optymalne rozłożenie sił działających na ścięgno podczas ruchu oraz zmniejsza ryzyko jego przeciążenia w warunkach fizjologicznych. Stopniowa zmiana kształtu ścięgna sprzyja również jego elastyczności. To z kolei wpływa na zdolność adaptacji do zmiennych obciążeń, jakie pojawiają się w trakcie codziennej aktywności czy treningów.
Wytrzymałość ścięgna Achillesa wiąże się z obecnością kolagenu typu I, który jest elastyczny i odporny na rozciąganie. Włókna kolagenowe są ułożone równolegle, co dodatkowo zwiększa zdolność ścięgna do przenoszenia bardzo dużych obciążeń dynamicznych. Dodatkową ochronę stanowi wierzchnia warstwa tkanki łącznej. Zakończenie ścięgna znajduje się w dolnej części kości piętowej. To połączenie kostno-ścięgniste jest szczególnie narażone na przeciążenia i zmiany degeneracyjne, zwłaszcza u osób aktywnych fizycznie. Miejsce to bywa również narażone na pojawianie się dolegliwości bólowych związanych z mikrourazami i przewlekłym przeciążeniem.
Ścięgno Achillesa jest głównym zginaczem stawu skokowego. Dzięki niemu możliwe jest chodzenie, a także skakanie, bieganie, wspinanie się na palce oraz ruchy stopy w górę i w dół. Bez prawidłowo funkcjonującego ścięgna Achillesa wykonywanie nawet podstawowych czynności byłoby znacznie utrudnione. Struktura ta jest poddawana dużym obciążeniom, które znacznie przekraczają masę ciała danej osoby. Z tego powodu bardzo łatwo może dojść do różnego rodzaju urazów. Zalicza się do nich: zapalenie ścięgna Achillesa, jego przeciążenie, naderwanie lub zerwanie. Ryzyko urazu wzrasta szczególnie w sytuacjach nagłych zmian intensywności ruchu oraz braku odpowiedniej regeneracji.
Zerwanie Achillesa – objawy
Zerwane ścięgno Achillesa objawia się w następujący sposób:
- nagły i silny ból wzdłuż tylnej części podudzia (który może nasilać się z czasem),
- charakterystyczny trzask,
- uczucie uderzenia lub kopnięcia w łydkę,
- narastający obrzęk w okolicy ścięgna,
- poszerzenie obrysu ścięgna,
- wzmożone ucieplenie skóry w okolicy ścięgna,
- niemożność grzbietowego zgięcia stopy i stawania na palcach,
- utrudnienia w poruszaniu się,
- krwiak.
Nasilenie charakterystycznych objawów może być różne i zależy od stopnia uszkodzenia ścięgna, wieku pacjenta oraz jego ogólnego stanu zdrowia. U osób młodszych dolegliwości bywają gwałtowniejsze, natomiast u pacjentów starszych mogą rozwijać się stopniowo. Pojawienie się powyższych objawów jest wskazaniem do konsultacji z lekarzem. W diagnostyce stosuje się badanie lekarskie (w tym test Thompsona) oraz badania obrazowe (m.in. rezonans magnetyczny i USG ścięgna Achillesa). Badania te pozwalają na dokładną ocenę ciągłości włókien oraz zaplanowanie odpowiedniego leczenia.
Jak dochodzi do uszkodzenia ścięgna Achillesa?
Wyróżnia się:
- częściowe zerwanie ścięgna Achillesa – kiedy włókna ścięgna są uszkodzone częściowo,
- całkowite zerwanie ścięgna Achillesa – kiedy włókna ścięgna są całkowicie przerwane.
Do urazu ścięgna Achillesa najczęściej dochodzi w trakcie uprawiania sportu rekreacyjnego lub profesjonalnego. Szczególnie narażone są osoby podejmujące nagłą aktywność fizyczną bez wcześniejszego przygotowania. Często bywa on związany z dużym i gwałtownym naprężeniem ścięgna w krótkim czasie. Najczęściej – z nagłym zgięciem grzbietowym stopy przy jej pełnym obciążeniu lub z lądowaniem na przodostopie, po którym następuje gwałtowne zgięcie stopy.
Dyscypliną sportową, która sprzyja uszkodzeniu ścięgna Achillesa, jest przede wszystkim bieganie (zwłaszcza długodystansowe), ale ryzyko zwiększa też koszykówka, siatkówka czy piłka nożna. Są to sporty wymagające częstych dynamicznych zmian kierunku ruchu, skoków oraz sprintów.
Uszkodzenie ścięgna Achillesa może być spowodowane również przez powtarzalne obciążanie kończyn dolnych, zmiany degeneracyjne oraz stany zapalne. Ryzyko urazu wzrasta w przypadku osób, które nie przygotowują się odpowiednio do aktywności fizycznej (brak rozgrzewki, zbyt intensywny trening, nieprawidłowa technika ćwiczeń, nieodpowiednie obuwie). Znaczenie mają także czynniki ogólnoustrojowe, takie jak wiek, nadwaga, choroby metaboliczne czy stosowanie niektórych leków. Niestety wpływają one na osłabienie struktury ścięgna i zmniejszenie jego zdolności regeneracyjnych.
