Szkarlatyna u dzieci – podstępna choroba okresu wczesnoszkolnego

Autor artykułu

Angelika Janowicz autor artykułu Dodano: 01.09.2022 Aleksandra Chojnowska autor aktualizacji Dodano: 27.11.2025

Dodano: 01.09.2022

Szkarlatyna jest jedną z chorób wieku dziecięcego. Powoduje ją infekcja bakteryjna – zakażenie paciorkowcami z grupy A. Źródłem choroby najczęściej jest kontakt z osobą chorą. Objawy szkarlatyny pojawiają się nagle – są to głównie: silny ból gardła, gorączka i charakterystyczna wysypka. Brak odpowiedniego leczenia prowadzi do niebezpiecznych powikłań, dlatego nie powinno się bagatelizować symptomów choroby.

Szkarlatyna (płonica) jest ostrą chorobą zakaźną, która występuje głównie u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Jest to schorzenie ogólnoustrojowe, co oznacza, że dolegliwości dotyczą całego organizmu. Najwięcej zachorowań odnotowuje się w miesiącach jesienno-zimowych. Płonica to jedna z najczęstszych chorób zakaźnych u małych pacjentów. Sprawdź, w jaki sposób dochodzi do zakażenia, jak rozpoznać i leczyć szkarlatynę u dzieci.

Z artykułu dowiesz się:

Kiedy najczęściej dzieci chorują na szkarlatynę?
Jakie są objawy szkarlatyny?
Jak wygląda leczenie szkarlatyny?

Szkarlatyna – które dzieci są najbardziej narażone?

Szkarlatyna, znana również jako płonica, to zakaźna choroba bakteryjna typowa dla wieku dziecięcego. Może się jednak zdarzyć, że zachorują także osoby dorosłe – w takich przypadkach płonica ma zwykle ciężki przebieg. Przyczyną szkarlatyny jest zakażenie paciorkowcami beta-hemolizującymi typu A (głównie Streptococcus pyogenes). Są to te same patogeny, które wywołują ostre zapalenie migdałków podniebiennych, czyli anginę. Obie choroby zakaźne mogą występować bezpośrednio po sobie, ponieważ szkarlatyna często bywa następstwem anginy. Nie jest to jednak reguła – wszystko zależy od indywidualnej odporności chorego.

Na szkarlatynę w szczególności narażone są dzieci, które przebywają w dużych skupiskach – przedszkolach i szkołach. Najwięcej przypadków odnotowuje się w grupie wiekowej 5-15 lat. Źródłem infekcji jest osoba chora lub nosiciel paciorkowca – również dorośli. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, ale zdarza się to także przez zakażone przedmioty, których dziecko dotyka, a następnie przenosi na brudnych rękach w okolicę jamy ustnej. Osoba chora jest najbardziej zakaźna między 3 a 21 dniem choroby.

Okres wylęgania szkarlatyny jest bezobjawowy i dość krótki. Wynosi on od 1 do 7 dni (najczęściej 2-5 dni). Po tym czasie pojawiają się objawy choroby. Od razu po ich wystąpieniu warto skonsultować się z lekarzem pediatrą lub internistą (w przypadku podejrzenia infekcji u dorosłego). Powikłania szkarlatyny są bardzo niebezpieczne, dlatego należy ją leczyć pod opieką specjalisty.

Szkarlatyna – objawy

Szkarlatyna to choroba, która rozpoczyna się bardzo gwałtownie. Jako pierwsza zwykle pojawia się gorączka – temperatura ciała może osiągać nawet 40℃. Towarzyszą jej dreszcze, silny ból gardła (szczególnie w czasie przełykania), a także bóle brzucha, nudności i wymioty. W dalszej kolejności dołączają do nich jeszcze inne objawy płonicy:

powiększenie węzłów chłonnych szyjnych,
zaczerwienienie gardła,
osłabienie i apatia,
biały nalot na języku, a następnie jego zaczerwienienie (tzw. język malinowy).

W przebiegu szkarlatyny nie stwierdza się kataru i kaszlu, jednak obecne są charakterystyczne objawy skórne. W drugiej dobie choroby, po wystąpieniu gorączki, pojawia się wysypka. Jest ona drobnoplamista i ma szkarłatny kolor (to właśnie od niego wzięła się nazwa choroby). U większości pacjentów zlokalizowana jest na twarzy, tułowiu, brzuchu, pośladkach, pachwinach, zgięciach łokciowych i podkolanowych. Po paru dniach skóra zaczyna się łuszczyć, co może trwać nawet kilka tygodni.

Prawidłowe rozpoznanie i leczenie szkarlatyny jest bardzo ważne. Brak terapii lub prowadzenie jej w sposób nieprawidłowy powoduje groźne powikłania, które pojawiają się zazwyczaj kilkanaście dni po zakażeniu. Obecnie obserwuje się je dość rzadko, a rokowania uważa za dobre. Do możliwych powikłań szkarlatyny należą:

gorączka reumatyczna,
zapalenie ucha środkowego,
ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych,
ropień okołogardłowy,
zapalenie płuc,
ropne zapalenie zatok przynosowych,
zapalenie mięśnia sercowego,
ostre kłębuszkowe zapalenie nerek,
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
zapalenie stawów,
posocznica.

Rodzice powinni obserwować dziecko w trakcie leczenia pod kątem pojawienia się nowych dolegliwości.

Szkarlatyna u dzieci – jak leczyć?

W przypadku podejrzenia płonicy, konieczny jest kontakt z lekarzem. To choroba zakaźna, której nie da się skutecznie wyeliminować domowymi sposobami pomocnymi przy zwykłym przeziębieniu.

Podstawą leczenia szkarlatyny jest antybiotykoterapia. Najczęściej sięga się po antybiotyk z grupy penicylin, jednak w przypadku uczulenia na ten składnik lekarz może przepisać inny preparat. Taka terapia trwa około 10 dni. Jest ona konieczna nawet przy lekkim przebiegu choroby. Im szybciej rozpocznie się leczenie, tym mniejsze ryzyko wystąpienia niebezpiecznych powikłań.

Należy pamiętać, że nie powinno się przerywać antybiotykoterapii nawet wtedy, gdy objawy szkarlatyny w dużej mierze ustąpią. Stosuj ją tak długo, jak zalecił lekarz. Dobrze dobrany antybiotyk skraca czas występowania dolegliwości chorobowych oraz zakażalności. Zmniejsza również ryzyko wystąpienia groźnych dla zdrowia powikłań.

Jednocześnie ważne jest łagodzenie objawów, które szczególnie dla dzieci mogą być bardzo uciążliwe. Chorym podaje się leki przeciwgorączkowe i preparaty na ból gardła. Dziecku należy zapewnić odpoczynek, komfort termiczny i odpowiednio nawadniać organizm. Dostarczanie właściwej ilości płynów jest bardzo istotne, zwłaszcza jeśli u pacjenta występuje wysoka gorączka i wymioty. W niektórych przypadkach można rozważyć podawanie elektrolitów oprócz wody.

Skóra, na której pojawiła się wysypka często bywa zaczerwieniona i skłonna do podrażnień. Nie powinno się jej mocno trzeć ani drapać, nawet jeśli pojawia się uporczywy świąd. Do pielęgnacji delikatnej skóry dziecka najlepiej używać łagodnych preparatów bez silnych detergentów w składzie. Zanim zastosujesz jakiekolwiek kosmetyki na naskórek pokryty krostkami, zapytaj lekarza czy nie ma ku temu żadnych przeciwwskazań.

Wysypka, która towarzyszy szkarlatynie, najczęściej nie pozostawia na ciele trwałych blizn. Jeśli jednak pozostaną na skórze ślady po wysypce, warto poprosić o poradę lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa. Leczenie blizn wspierają różnego rodzaju preparaty medyczne w postaci maści i żeli dostępnych w aptece bez recepty. Warto jednak pamiętać, że tego typu terapia powinna zacząć się dopiero po zagojeniu się ran.

Szkarlatynę w większości przypadków leczy się w domu po konsultacji z lekarzem. Hospitalizacja jest potrzebna jedynie w ciężkich przypadkach oraz przy powikłaniach.

Szkarlatyna u dzieci – profilaktyka

Aby uchronić się przed zachorowaniem na szkarlatynę, należy unikać kontaktu z osobami, u których występują objawy infekcji (ból gardła, gorączka, wysypka). Konieczne jest również przestrzeganie podstawowych zasad higieny (m.in. mycie i dezynfekcja rąk) oraz izolacja chorego, gdy pojawią się u niego charakterystyczne objawy. Należy także dobrze wietrzyć pomieszczenia, w których przebywa osoba chora.

Niestety obecnie nie istnieje skuteczna szczepionka przeciwko szkarlatynie, dlatego jedynym sposobem zapobiegania rozwojowi choroby jest profilaktyka.

Podsumowanie

Szkarlatyna jest chorobą zakaźną wywoływaną przez paciorkowce. Występuje głównie u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Jej objawy pojawiają się nagle, w niedługim czasie od zakażenia. Należą do nich gorączka, ból gardła, wymioty, dreszcze, ogólne osłabienie i drobnoplamista wysypka. Leczenie polega na podawaniu antybiotyku oraz łagodzeniu uciążliwych objawów. Szybkie rozpoczęcie kuracji jest ważne, aby uniknąć groźnych powikłań szkarlatyny: gorączki reumatycznej, zapalenia mięśnia sercowego, zapalenia płuc lub chorób nerek. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości lub u Twojego dziecka występują objawy wskazujące na szkarlatynę, jak najszybciej zgłoś się do lekarza pediatry.

Źródła:

L. Szenborn,„Pediatria po Dyplomie” https://podyplomie.pl/pediatria/12158,plonica (dostęp 29.07.2022).
A. Kaszuba (red.), Zmiany skórne w chorobach ogólnoustrojowych. Tom IV, Wydawnictwo Czelej 2018.
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Miechowie, Szkarlatyna - objawy, leczenie, zapobieganie, https://www.gov.pl/web/psse-miechow/szkarlatyna---objawy-leczenie-zapobieganie (dostęp: 11.10.2024 r.).
Główny Inspektorat Sanitarny, Szkarlatyna (płonica), https://www.gov.pl/web/gis/szkarlatyna-plonica (dostęp: 11.10.2024 r.).

Autorka

Angelika Janowicz – absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu na kierunku pielęgniarstwo. Pisze o zdrowiu, ponieważ wie, jak ważna jest edukacja pacjenta. Wielbicielka podróży i kuchni greckiej.

Powiązane kategorie

Odporność

Ostatnia aktualizacja [27.11.2025]