Zawroty głowy, zaburzenia widzenia czy ogólne osłabienie kończyn dolnych to dolegliwości bardzo często zrzucane na karb przemęczenia i bagatelizowane. Choć najczęściej szybko mijają i nie stanowią powodu do niepokoju, to w niektórych przypadkach mogą zwiastować stwardnienie rozsiane. Wczesne symptomy tego schorzenia pojawiają się rzadko i nieregularnie, dlatego łatwo je przeoczyć.
Stwardnienie rozsiane to choroba autoimmunologiczna, której początkowe objawy bywają bardzo mylące. Pacjenci mogą odczuwać zaburzenia czucia powierzchniowego, problemy z koordynacją ruchową, a nawet zaburzenia poznawcze. Na początku schorzenie rozwija się bezobjawowo, jednak pojawiające się dolegliwości są nieswoiste, dlatego ciężko od razu przypisać je stwardnieniu rozsianemu.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest stwardnienie rozsiane?
- Jakie są główne przyczyny stwardnienia rozsianego?
- Jakie są wczesne objawy stwardnienia rozsianego?
- Czy możliwe jest leczenie przyczynowe stwardnienia rozsianego?
Czym charakteryzuje się stwardnienie rozsiane?
Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex – SM) to autoimmunologiczna, przewlekła choroba układu nerwowego o charakterze postępującym. Koncentruje się w jego głównej części – ośrodkowym układzie nerwowym, czyli mózgowiu i rdzeniu kręgowym. Powoduje demielinizację, czyli rozsiane zanikanie osłonek mielinowych neuronów, co prowadzi do powstawania uszkodzeń w mózgu i rdzeniu kręgowym. Towarzyszy temu stałe narastanie objawów neurologicznych.
W medycynie wyróżnia się trzy podstawowe postaci stwardnienia rozsianego. W zależności od rodzaju proces postępuje w nieco inny sposób, a objawy SM pojawiają się na innych etapach przebiegu choroby. Są to:
- postać rzutowo-remisyjna – w tej postaci stwardnienia rozsianego rzuty choroby przeplatają się z okresami remisji. Pacjent odczuwa objawy, które po pewnym czasie ustępują. Częstość pojawiania się zaostrzeń zależy od etapu i stopnia zaawansowania choroby.
- postać pierwotnie postępująca – w tym przypadku uszkodzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego stopniowo postępują. Nie ma tu okresów remisji ani rzutów – stan zdrowia pacjenta z czasem ulega pogorszeniu.
- postać wtórnie postępująca – po 10-15 latach może być następstwem rzutowo-remisyjnej postaci choroby. O ile w tym przypadku również mogą pojawiać się tzw. rzuty, to jednak w czasie remisji objawy stwardnienia rozsianego ustępują jedynie częściowo.
Przyczyny stwardnienia rozsianego
Główną przyczyną postępowania uszkodzeń w procesie choroby jest zaburzenie funkcjonowania układu odpornościowego. Jego komórki zaczynają wytwarzać substancje aktywujące stany zapalne i niszczące osłonki mielinowe włókien nerwowych. To utrudnia bądź uniemożliwia przepływ impulsów w ośrodkowym układzie nerwowym. Co ciekawe, do uszkodzeń w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego dochodzi również wskutek postępu chorób neurodegeneracyjnych. Obecnie wciąż nie rozpoznano czynnika, który aktywuje cały proces przebiegu stwardnienia rozsianego.
Naukowcy oraz lekarze wskazują, że dużą rolę odgrywa tu genetyka. Choć samo stwardnienie rozsiane nie jest schorzeniem dziedzicznym, to czynniki genetyczne mogą znacznie zwiększać ryzyko wystąpienia choroby. Inne czynniki, które również mogą mieć wpływ na rozwój stwardnienia rozsianego to m.in.:
- zakażenia wirusowe – szczególnie wirusem Epsteina-Barr (EBV), który jest powiązany z rozwojem choroby u wielu pacjentów,
- niedobór witaminy D – uznawany jest za jeden z głównych czynników środowiskowych zwiększających ryzyko SM,
- postępujące choroby neurodegeneracyjne,
- przewlekła mózgowo-rdzeniowa niewydolność żylna,
- choroby o podłożu autoimmunologicznym,
- palenie papierosów,
- otyłość (szczególnie w okresie dzieciństwa).
Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na stwardnienie rozsiane?
Choć pierwsze objawy stwardnienia rozsianego pojawiają się u osób w wieku 20-40 lat, to jednak choroba może rozwinąć się niezależnie od wieku. Obserwuje się, że trzykrotnie częściej dotyka ona kobiet. W Polsce na stwardnienie rozsiane choruje ok. 50 000 pacjentów. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności niezwiązanej z urazem u młodych dorosłych.
Znaczenie może mieć także położenie geograficzne miejsca zamieszkania – choroba częściej występuje w krajach o mniejszym nasłonecznieniu (w północnej części Europy, w Ameryce Północnej).
Jakie są pierwsze objawy stwardnienia rozsianego?
Nie jest łatwo rozpoznać stwardnienie rozsiane. Objawy bywają trudne do zdiagnozowania, ponieważ są niespecyficzne i mogą pojawiać się okresowo. W dużej mierze zależą też od tego, które obszary mózgu i rdzenia kręgowego zostały zaatakowane. Do najczęstszych wczesnych objawów SM należą:
- jednostronne pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego (zawroty głowy, ból oka, podwójne widzenie, pogorszenie ostrości wzroku, zaburzenia widzenia barw),
- drętwienie i mrowienie kończyn,
- zaburzenia koordynacji ruchowej,
- zaburzenia oddawania moczu,
- zaburzenia wypróżniania,
- przewlekłe zmęczenie,
- zaburzenie czucia powierzchniowego w kończynach, twarzy lub tułowiu.
Samopoczucie pacjenta zależy głównie od rodzaju stwardnienia rozsianego, etapu choroby oraz podjętego leczenia. Najczęściej postęp choroby wiąże się z nasileniem dolegliwości (postępujące uszkodzenia i wzrost napięcia mięśniowego). Mogą pojawić się niedowłady kończyn dolnych, oczopląs i tzw. mgła mózgowa (problemy z pamięcią i koncentracją, zaburzenia mowy). Często pacjenci odczuwają też zaburzenia nastroju, co może przyczynić się do rozwoju depresji.
