Radioterapia jest jedną z najczęściej stosowanych metod leczenia nowotworów. Choć skutecznie niszczy komórki nowotworowe, może wpływać również na zdrową tkankę, zwłaszcza skórę, która jest bezpośrednio narażona na promieniowanie. Właśnie dlatego w trakcie radioterapii i po jej zakończeniu wielu pacjentów onkologicznych doświadcza nieprzyjemnych dolegliwości skórnych.
Suchość skóry, nadmierne złuszczanie naskórka, uczucie napięcia i ściągnięcia – to tylko niektóre problemy pacjentów poddawanych radioterapii. Żeby je złagodzić i zapobiec możliwym powikłaniom, warto stosować odpowiednią pielęgnację. Sprawdź, jak wygląda skóra po radioterapii, jakie są skutki uboczne leczenia oraz jakie kosmetyki wybierać. Podpowiadamy, co robić, aby wspomóc jej regenerację podczas i po zakończeniu leczenia.
Z artykułu dowiesz się:
- Jakie skutki uboczne radioterapii odczuwa skóra?
- Jakie zmiany skórne pojawiają się w wyniku naświetlania?
- Jak długo goją się oparzenia powstałe podczas radioterapii?
- Jak pielęgnować skórę z oparzeniami po radioterapii?
- Czym smarować skórę po naświetlaniu, żeby wspomóc proces gojenia?
- Jakie domowe sposoby mogą pomóc w pielęgnacji skóry podczas radioterapii?
Jakie są powikłania skórne po radioterapii?
Radioterapia to metoda stosowana w leczeniu onkologicznym, która do niszczenia komórek rakowych wykorzystuje promieniowanie jonizujące. Promienie uszkadzają jednak nie tylko DNA komórek nowotworowych, ale również zdrową tkankę napotkaną na swojej drodze. Szczególnie narażona jest skóra, ponieważ to właśni ona jako pierwsza ma kontakt z wiązką promieniowania.
Najczęstszym skutkiem ubocznym radioterapii jest popromienne zapalenie skóry (radiodermatitis). Objawy z tym związane pojawiają się u większości pacjentów w ciągu 1-4 tygodni od rozpoczęcia radioterapii (odczyn pierwotny czasem pojawia się już po 10 godzinach). Zwykle utrzymują się przez cały czas trwania leczenia oraz jeszcze przez 2-4 tygodnie po jego zakończeniu. Stopień uszkodzenia skóry zależy głównie od:
- dawki promieniowania,
- lokalizacji naświetlania,
- kondycji skóry pacjenta,
- wieku pacjenta,
- chorób współistniejących,
- stopnia odżywienia i nawodnienia organizmu,
- wydolności układu limfatycznego,
- nadużywania alkoholu i palenia tytoniu.
Jak wygląda skóra po naświetlaniu?
W obszarze objętym naświetlaniem skóra może stać się bardziej napięta, wrażliwa na dotyk i podatna na uszkodzenia. Objawy te często przypominają dolegliwości po intensywnym opalaniu, jednak w tym przypadku nie da się uniknąć kolejnej dawki promieniowania jonizującego. Sesje radioterapii odbywają się codziennie z przerwą na weekendy, więc skóra niemal każdego dnia ma kontakt z silną wiązką promieni. Skutkiem długotrwałego oddziaływania światła jest szereg zmian takich jak:
- zaczerwienienie (rumień) i miejscowo podwyższona temperatura – efekt wyrzutu cytokin w odpowiedzi na stan zapalny,
- nadmierna suchość skóry oraz suche lub wilgotne złuszczanie – dochodzi do tego w wyniku uszkodzenia gruczołów potowych i łojowych,
- dokuczliwy świąd,
- hiperpigmentacja (promieniowanie pobudza melanocyty do produkcji melaniny),
- wypadanie włosów (wskutek uszkodzenia mieszków włosowych),
- zanik skóry (atrofia) – skóra po radioterapii może stać się bardzo cienka i przezroczysta,
- obrzęki i pajączki naczyniowe,
- martwica skóry, owrzodzenia, pęcherze, samoistne krwawienia – w zaawansowanych przypadkach.
Jak długo trwa gojenie się oparzeń po radioterapii?
Czas gojenia oparzeń jest kwestią indywidualną. Zależy nie tylko od czynników, takich jak wiek pacjenta, stopień uszkodzenia skóry czy dawka promieniowania. Znaczenie ma także pielęgnacja, troska o higienę skóry oraz zdrowa dieta, bogata w witaminy i niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Większość osób zauważa postęp regeneracji już ok. 2-3 tygodnia po zakończeniu radioterapii. Jeśli jednak doszło do uszkodzenia głębszych warstw naskórka, w wyniku czego pojawiły się pęcherze lub wysięk, gojenie ran trwa dłużej.
Należy pamiętać, że odczyny popromienne III i IV stopnia, którym towarzyszą owrzodzenia, zmiany ropne czy martwica powinny być zawsze leczone pod opieką lekarza.
Jak leczyć oparzenia po radioterapii?
Leczenie oparzeń popromiennych opiera się głównie na łagodzeniu objawów oraz wspieraniu regeneracji skóry i zależy od stopnia zmian popromiennych. Warto więc pielęgnować ją nie tylko po, ale także w trakcie radioterapii, aby poprawić jej kondycję i zmniejszyć podatność na uszkodzenia. Przy łagodniejszych zmianach wystarczą emolienty, kremy nawilżające i preparaty łagodzące. Najlepiej sięgać po produkty z pantenolem, alantoiną czy witaminą E, które wspierają odbudowę komórkową. Pamiętaj, że przesuszenie wynika także z nadmiernej utraty wody, dlatego nawadniaj też organizm od wewnątrz.
Z kolei w przypadku poważniejszych dolegliwości (III stopień) lekarz może zalecić stosowanie maści z kortykosteroidami, opatrunków hydrokoloidowych lub preparatów antyseptycznych. Szczególnie skuteczne mogą być kremy zawierające jony srebra o działaniu antybakteryjnym i przeciwzapalnym.
Skóra po radioterapii – czym smarować?
Żeby zabezpieczyć skórę i fałdy skórne przed szkodliwym działaniem promieniowania jonizującego, warto stosować specjalne kremy lub maści, dopasowane do potrzeb skóry w trakcie radioterapii i po jej zakończeniu. Tego typu produkt powinien zawierać substancje nawilżające, natłuszczające, regenerujące i przeciwzapalne.
Odpowiednie będą kosmetyki zawierające nawilżający kwas hialuronowy i wspomagające syntezę kolagenu w skórze. Świetnie sprawdzi się także żel aloesowy, który schłodzi rozgrzany naskórek i zapobiegnie jego dalszemu przesuszaniu.
