Pokrzywka to jedna z najczęstszych dolegliwości dermatologicznych, z którą w ciągu całego swojego życia może zetknąć się nawet do 25% populacji. Jej charakterystycznym objawem jest nagły wysiew swędzących bąbli, którym niekiedy towarzyszy również głębszy obrzęk tkanek. Choć objawy mogą wpływać na codzienne samopoczucie, w większości przypadków schorzenie ma łagodny przebieg i dość szybko ustępuje.
Wystąpienie pokrzywki oznacza, że nasz układ immunologiczny zareagował nieadekwatnie do zagrożenia. Dowiedz się, jakie są mechanizmy powstawania takich zmian skórnych i co może przynieść skórze ulgę.
O czym warto pamiętać?
- W zależności od czasu utrzymywania się uciążliwych objawów wyróżnia się postać ostrą (trwającą do 6 tygodni) oraz przewlekłą (powyżej 6 tygodni).
- Głównym mediatorem zapalnym odpowiedzialnym za pojawienie się bąbli, zaczerwienienia i świądu jest histamina uwalniana z komórek.
- Objawy mogą być wyzwalane przez bardzo szerokie spektrum czynników, w tym infekcje wirusowe, przyjmowane leki, pokarmy, a także nagły stres emocjonalny.
- W pediatrii najczęściej diagnozuje się postać ostrą, która w wielu przypadkach koreluje z niedawno przebytą infekcją dróg oddechowych.
- Do łagodzenia intensywnego świądu z powodzeniem stosuje się apteczne żele chłodzące oraz kosmetyki natłuszczające, wspierające naskórek od zewnątrz.
- Przewlekły charakter zmian wymaga konsultacji lekarskiej i wykonania podstawowych badań krwi (np. morfologii, CRP) w celu wykluczenia innych chorób.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest pokrzywka i jakie są jej rodzaje?
- Jakie są najczęstsze przyczyny pokrzywki?
- Jak rozpoznać objawy pokrzywki?
- Jakie są domowe sposoby łagodzenia pokrzywki?
- Jak wygląda leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem leków przeciwhistaminowych i maści?
- Kiedy należy udać się do lekarza?
Czym jest pokrzywka i jakie są jej rodzaje?
Pokrzywka to niezwykle częsta i mocno zróżnicowana dolegliwość dermatologiczna, która objawia się powstawaniem na ciele charakterystycznych wykwitów. Za ten proces odpowiadają specjalne komórki układu odpornościowego w skórze (mastocyty), znajdujące się głęboko w tkance łącznej skóry.
Komórki te przypominają naturalne magazyny, w których organizm przechowuje substancje zapalne, z których najsilniejszą jest histamina. Gdy zostaną one gwałtownie pobudzone, wyrzucają histaminę na zewnątrz, co natychmiast rozszerza okoliczne naczynia krwionośne, zwiększa ich przepuszczalność i wywołuje widoczny obrzęk.
Zgodnie z klasyfikacją medyczną rodzaje pokrzywki dzieli się ze względu na czas trwania objawów oraz ze względu na mechanizm ich powstawania.
Podział pokrzywki ze względu na czas trwania
- Pokrzywka ostra – to zdecydowanie najpowszechniejsza postać choroby. Pojawia się nagle i zazwyczaj całkowicie mija samoistnie (lub przy wsparciu doraźnego leczenia) przed upływem 6 tygodni.
- Pokrzywka przewlekła – to stan, w którym uciążliwe wysiewy bąbli utrzymują się na skórze (stale lub nawracając) przez ponad 6 tygodni, nierzadko nawet latami. Wymaga ona dłuższego leczenia, a jej podłoże jest zazwyczaj znacznie bardziej skomplikowane i wieloczynnikowe.
Podział pokrzywki ze względu na przyczyny (czynniki wyzwalające)
- Pokrzywka spontaniczna – o tym wariancie specjaliści mówią wtedy, gdy bąble pojawiają się samoistnie, bez wyraźnej, łatwej do zidentyfikowania zewnętrznej przyczyny. Należy do niej m.in. postać idiopatyczna (o nieznanym podłożu), ale może mieć ona także związek z ukrytymi stanami zapalnymi czy chorobami autoimmunologicznymi.
- Pokrzywka indukowana – jest zupełnym przeciwieństwem postaci spontanicznej. Powstaje w bezpośredniej odpowiedzi na konkretny, fizyczny bodziec. W tej grupie wyróżnia się między innymi:
- pokrzywki fizykalne, powstające na skutek działania czynników środowiskowych. Zalicza się do nich np. pokrzywkę z zimna (po zanurzeniu w lodowatej wodzie), cieplną, opóźnioną z ucisku (od ciasnych ubrań) oraz bardzo częsty dermografizm objawowy (gdzie bąble powstają w linii potarcia lub podrapania skóry);
- pokrzywkę cholinergiczną – dochodzi do niej w momencie nagłego wzrostu temperatury ciała od wewnątrz, na przykład podczas intensywnego treningu na siłowni, silnego stresu lub po zjedzeniu ostrego (pikantnego) posiłku;
- pokrzywkę kontaktową, która pojawia się po bezpośrednim zetknięciu naskórka z alergenem (np. ze śliną zwierzęcia czy rośliną).
Jakie są najczęstsze przyczyny pokrzywki?
Pierwszą grupę przyczyn stanowią alergie pokarmowe i alergie kontaktowe. Organizm potrafi zareagować gwałtownym wysiewem na spożyte pokarmy, w tym najczęściej na orzechy, ryby, jaja, białka mleka krowiego czy owoce morza. Podobny mechanizm uruchamia się często po kontakcie z jadami owadów (os i pszczół) lub po zetknięciu ze śliną zwierząt i pyłkami roślin.
Częstym powodem wystąpienia pokrzywki są przebyte infekcje, co ma szczególne znaczenie u dzieci. Rozwijający się układ immunologiczny małego pacjenta w starciu ze zwykłym wirusem dróg oddechowych czy infekcją żołądkowo-jelitową może zareagować zbyt intensywnie czerwoną wysypką.
Czynnikiem ryzyka są także popularne środki farmakologiczne, które są dostępne bez recepty. Niesteroidowe leki przeciwzapalne mają potwierdzoną zdolność do bezpośredniego drażnienia komórek skóry, co może nasilać bąble u nawet 40% wrażliwych pacjentów. Uczulać mogą również niektóre antybiotyki, zwłaszcza te z grupy penicylin.
Warto też podkreślić, jak duży wpływ na potencjalne wystąpienie pokrzywki ma nasza kondycja psychiczna. Reakcja skóry na silne obciążenie emocjonalne określana jest jako postać adrenergiczna (stresowa). Na czym ona polega?
Kiedy zmagamy się z silnym napięciem w pracy lub przeżywamy trudne chwile w życiu prywatnym, w organizmie wzrasta poziom hormonów stresu, przede wszystkim adrenaliny. Hormony te wykazują dużą agresywność wobec komórek naskórka, co nie tylko wywołuje nagły wysiew, ale bardzo często prowadzi do przedłużającej się i trudnej w leczeniu postaci przewlekłej.
Objawy pokrzywki – jak je rozpoznać?
Zastanawiasz się, jak wygląda pokrzywka? Charakterystycznym wykwitem diagnozowanym na ciele pacjenta jest miękki, wyraźnie uniesiony ponad powierzchnię zdrowej skóry bąbel pokrzywkowy.
W samym centrum bąbel bywa zazwyczaj jasnoróżowy, a u niektórych osób wręcz porcelanowobiały. Jego brzegi są natomiast mocno przekrwione, tworząc wokół zmiany wyraźną, zapalną i zaczerwienioną obwódkę (rumień).
Rozmiary tych zmian mogą być mocno zróżnicowane i pojawić się np. w formie mikroskopijnych kropek rozsianych na dekolcie, a także większych wykwitów, które mają tendencję do łączenia się ze sobą.
Warto zaznaczyć, że pojedynczy bąbel rzadko utrzymuje się w tym samym, konkretnym miejscu dłużej niż 24 godziny. Ustępuje on całkowicie bezśladowo, nie pozostawiając po sobie blizn, nieprzyjemnych przebarwień ani łuszczenia się warstwy rogowej.
Jakie jeszcze objawy towarzyszą pokrzywce? To między innymi:
- bardzo ostry, głęboki i uporczywy świąd;
- nieprzyjemne uczucie pieczenia;
- uczucie kłucia skóry.
Świąd wymusza u pacjenta ciągłe drapanie. To z kolei prowadzi do zdzierania naskórka i dalszego pobudzania komórek do uwalniania zapalnej histaminy.
Warto pamiętać, że u sporego odsetka pacjentów wysiewom bąbli może towarzyszyć tak zwany obrzęk naczynioruchowy. Dzieje się tak, gdy reakcja zapalna wniknie w głębsze warstwy tkanki podskórnej i błon śluzowych. Twarz, wargi czy powieki mocno wtedy puchną, co nierzadko wiąże się z bolesnym uczuciem rozpierania, a nie tylko samym swędzeniem.
