Odczyn Biernackiego jest jednym z najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych. Pomaga ono ocenić, czy w organizmie nie toczy się stan zapalny. I choć wynik OB nie wskazuje przyczyny nieprawidłowości, to stanowi cenną informację dla lekarza zlecającego. Może sygnalizować m.in. infekcję, choroby autoimmunologiczne czy schorzenia przewlekłe. Sprawdź, co dokładnie oznacza odczyn Biernackiego, jakie są normy i na czym polega badanie OB.
Badanie OB, czyli odczyn opadania krwinek czerwonych, to jeden z markerów stanu zapalnego. Podwyższony wynik nie zawsze oznacza chorobę, ale może sygnalizować proces zapalny, infekcję lub zaburzenia krwi. Jest więc bardzo pomocnym parametrem w diagnostyce różnych stanów klinicznych. Odczyn Biernackiego zalicza się do podstawowych badań laboratoryjnych krwi, które najczęściej wykonuje się na zlecenie lekarza POZ.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest odczyn Biernackiego (OB)?
- Czym różni się badanie OB od CRP?
- Jakie są normy OB?
- Co oznacza podwyższone OB, a co obniżone OB?
- Jak wykonuje się oznaczenie OB i jak przygotować się do badania?
Odczyn Biernackiego (OB) – co to za wskaźnik?
Odczyn Biernackiego (OB) lub wskaźnik sedymentacji erytrocytów (ESR), to proste, rutynowe badanie laboratoryjne. Wykonuje się je, aby ocenić, jak szybko czerwone krwinki opadają na dno probówki w określonym czasie (zwykle w ciągu jednej godziny). U zdrowej osoby erytrocyty opadają powoli, jednak gdy w organizmie występuje stan zapalny lub inne zaburzenie, ich opadanie może być szybsze. Dzieje się tak dlatego, że w trakcie procesów zapalnych rośnie stężenie białek osocza, takich jak fibrynogen czy immunoglobuliny. Powodują one zlepianie się czerwonych krwinek, ułatwiając ich szybkie opadanie.
Pamiętaj, że OB nie jest parametrem, który wskazuje konkretną chorobę. To badanie pomocnicze, często wykonywane równolegle z morfologią, CRP czy pakietami autoimmunologicznymi. Można je wykonać zarówno w ramach refundacji NFZ ze skierowaniem od lekarza, jak i odpłatnie bez skierowania.
Różnice między OB a CRP
Choć zarówno OB, jak i CRP dają informację o występowaniu w organizmie stanu zapalnego, różnią się mechanizmem działania. OB odzwierciedla tempo opadania krwinek czerwonych i reaguje wolniej. Z tego względu jego podwyższony wynik może utrzymywać się jeszcze wiele dni lub tygodni po ustąpieniu stanu zapalnego. Z kolei CRP (białko C-reaktywne) jest białkiem ostrej fazy. Jego poziom wzrasta gwałtownie nawet w ciągu kilku godzin od pojawienia się infekcji lub uszkodzenia tkanek. Po ustąpieniu stanu zapalnego CRP zwykle szybko wraca do normy.
OB jest więc wskaźnikiem bardziej ogólnym i nieco mniej precyzyjnym niż CRP. Wskazuje raczej na istnienie przewlekłych chorób zapalnych, kiedy CRP jest bardziej czułe na zmiany zachodzące w krótkim czasie. Należy jednak pamiętać, że oba badania się uzupełniają – podwyższone CRP przy prawidłowym OB może świadczyć o świeżej, ostrej infekcji. Z kolei wysokie OB przy stosunkowo niskim CRP często wskazuje na proces przewlekły lub chorobę autoimmunologiczną. Dzięki wynikom obu badań lekarz może dokładniej ocenić rodzaj zaburzeń i zaplanować kolejne kroki.
Normy OB (odczynu Biernackiego)
Normy OB różnią się w zależności od wieku i płci osoby badanej. Wiąże się to głównie z naturalnymi zmianami składu krwi w ciągu całego życia. U dorosłych mężczyzn wartości referencyjne są nieco niższe niż u kobiet ze względu na fizjologiczne różnice w stężeniu białek osocza i hormonów. Za normę OB przyjmuje się orientacyjnie wyniki:
- u kobiet do 50. roku życia: 2–20 mm/h,
- u kobiet powyżej 50. roku życia: 2–30 mm/h,
- u mężczyzn do 50. roku życia: 1–15 mm/h,
- u mężczyzn powyżej 50. roku życia: 1–20 mm/h,
- u dzieci: zazwyczaj 2–10 mm/h.
Należy pamiętać, że normy te mogą się różnić w zależności od wybranego laboratorium. Warto mieć na uwadze także to, że na wynik OB wpływa wiele czynników, takich jak ciąża, miesiączka czy silny stres. Właśnie dlatego podwyższony poziom odczynu Biernackiego nie zawsze oznacza chorobę. Pamiętaj, że interpretacji wyników powinien dokonywać jedynie lekarz, najlepiej ten, który zdecydował, że należy wykonać badanie OB.
Co oznacza podwyższony odczyn Biernackiego, a co niskie OB?
Podwyższone OB obserwuje się u pacjentów znacznie częściej niż niskie. Taki wynik może wskazywać na:
- infekcje bakteryjne i wirusowe,
- choroby autoimmunologiczne,
- choroby zakaźne,
- choroby reumatyczne,
- choroby nerek,
- choroby wątroby,
- przewlekłe stany zapalne,
- nowotwory,
- anemię,
- martwicę tkanek,
- sepsę.
Z kolei niskie OB może towarzyszyć:
- nadmiernej produkcji czerwonych krwinek (czerwienica prawdziwa),
- odwodnieniu – zagęszczenie krwi może wpływać na tempo opadania erytrocytów.
- niektórym zaburzeniom krzepnięcia, które wpływają na właściwości krwinek,
- niewydolności krążenia.
Wynik może być też fałszywie ujemny, jeśli stosujesz leki przeciwzapalne. Pamiętaj, że niskie OB samo w sobie nie ma zazwyczaj dużego znaczenia diagnostycznego. Wyniki należy interpretować w połączeniu z istniejącymi objawami oraz wynikami innych zleconych badań laboratoryjnych.
