Z roku na rok w społeczeństwie rośnie świadomość tego, jak ważna jest troska o zdrowie oraz profilaktyka wielu schorzeń. Dbamy o swoją dietę, zażywamy suplementy bogate w witaminy i minerały, jednak często zapominamy o elektrolitach. To właśnie one odpowiadają m.in. za przewodnictwo nerwowe, gospodarkę wodno-elektrolitową oraz utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej. Jednym z najważniejszych elektrolitów jest sód – pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Głównym źródłem sodu w codziennej diecie jest sól kuchenna, czyli chlorek sodu. Z tego względu do niedoborów tego pierwiastka dochodzi dość rzadko, jednak w wyniku działania różnych czynników może rozwinąć się hiponatremia. Sód bierze udział w regulacji ciśnienia krwi, nawodnienia organizmu oraz transporcie składników odżywczych. Kiedy jego poziom spada, często dochodzi do zaburzeń równowagi elektrolitowej, które w skrajnych przypadkach mogą zagrażać życiu. Sprawdź, jakie są przyczyny i objawy hiponatremii oraz jak uzupełnić niedobór sodu.
Z artykułu dowiesz się:
- Jaka jest rola sodu w organizmie?
- Kiedy warto skontrolować stężenie sodu we krwi?
- Czym jest hiponatremia?
- Jakie są objawy niedoboru sodu w organizmie?
- Jakie są najczęstsze przyczyny hiponatremii?
- Jak uzupełnić niedobór sodu?
Jaką rolę odgrywa sód w organizmie?
Choć często mówi się o unikaniu dużych ilości soli w codziennej diecie, to jednak sód jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. To najważniejszy kation, który występuje w płynie pozakomórkowym wspólnie z anionami – chlorem i wodorowęglanami. Pełni wiele ważnych funkcji – dba o właściwe stężenie osmotyczne wspomnianego płynu oraz osocza, reguluje gospodarkę wodną i kwasowo-zasadową, a także uczestniczy w pracy układu nerwowego i wspiera funkcjonowanie mięśni.
Ze względu na tak istotną rolę tego pierwiastka, organizm nie jest w stanie właściwie pracować bez odpowiedniej ilości sodu. Prawidłowe stężenie sodu we krwi mieści się w granicach 135-145 mmol/l. Zarówno nadmiar sodu, jak i niski poziom sodu mogą prowadzić do poważnych zaburzeń. Choć w dzisiejszych czasach zdecydowanie częściej lekarze diagnozują u pacjentów podwyższony poziom sodu, to jednak zdarzają się także wahania w drugą stronę. To prowadzi do rozwoju hiponatremii.
Badanie poziomu sodu we krwi
Ocenę poziomu elektrolitów w organizmie umożliwiają badania krwi. Jest to prosty, ale niezwykle istotny parametr diagnostyczny, zwłaszcza u pacjentów z chorobami nerek, marskością wątroby, niedoczynnością tarczycy czy przewlekłą niewydolnością serca.
Badanie poziomu sodu w surowicy krwi wykonuje się zazwyczaj jako część panelu elektrolitowego. Do punktu pobrań należy się zgłosić na czczo, najlepiej rano, o ile lekarz nie zaleci inaczej. Cała procedura trwa bardzo krótko – po pobraniu krwi można wrócić do normalnej aktywności.
Lekarze zalecają regularne kontrolowanie poziomu elektrolitów, zwłaszcza jeśli pacjent przyjmuje leki moczopędne, był odwodniony lub cierpi na choroby przewlekłe, które mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową.
Hiponatremia – czym jest?
Hiponatremia to stan, w którym poziom sodu w surowicy krwi spada poniżej normy. W zależności od nasilenia i szybkości narastania objawów wyróżnia się hiponatremię łagodną (130-135 mmol/L), umiarkowaną (125-129 mmol/L) oraz ciężką (poniżej 125 mmol/L). Istnieje też inny podział hiponatremii – ze względu na stan nawodnienia organizmu. Wówczas dzieli się ją na hipowolemiczną, euwolemiczną i hiperwolemiczną.
Przy hiponatermii często dochodzi do przesunięcia wody pozakomórkowej do przestrzeni śródkomórkowej oraz hipotonii płynu pozakomórkowego, co skutkuje obrzękami komórek i zaburzeniami funkcjonowania układu nerwowego.
Niski sód – objawy
Objawy hiponatremii są niespecyficzne, dlatego mogą być mylone z innymi dolegliwościami. Często łagodna hiponatremia przebiega bezobjawowo, a symptomy pojawiają się dopiero po jej nasileniu. Są to wówczas głównie:
- bóle głowy,
- zawroty głowy,
- zaburzenia koncentracji,
- nadmierna senność,
- nudności i wymioty,
- uczucie osłabienia,
- zaburzenia świadomości,
- objawy neurologiczne (np. drgawki).
W przypadku hiponatremii należy zwracać uwagę nie tylko na typowe jej objawy, ale także na symptomy nadmiernej utraty wody, takie jak suchość błon śluzowych czy niskie ciśnienie krwi i zmniejszenie ilości oddawanego moczu. W najpoważniejszych przypadkach hiponatremii może dojść do bardzo poważnych zaburzeń – zbyt niski poziom sodu w organizmie (poniżej 110 mmol/l) często prowadzi do śpiączki. Jeśli natomiast rozwinie się obrzęk mózgu, dochodzi do zgonu pacjenta.
Niedobór sodu – przyczyny
Obok poważnych objawów hiponatremii warto znać także jej przyczyny. Najczęściej wynika ona z nadmiaru wody w organizmie w stosunku do poziomu sodu. U większości pacjentów wiąże się to z zespołem nieadekwatnego wydzielania wazopresyny (hormonu antydiuretycznego). Dochodzi wówczas do nadmiernego wydzielania tego hormonu i zwiększonej retencji wody przy zachowanym normalnym wydalaniu sodu. To prowadzi do niskiej zawartości elektrolitów w organizmie i zaburzeń.
Inne przyczyny hiponatremii to:
- nadmierne pocenie się (np. podczas upałów lub ciężkiego, długotrwałego wysiłku fizycznego),
- długotrwałe wymioty i biegunka,
- niedobór glikokortykosteroidów,
- nadmierne spożycie płynów (zwłaszcza dużej ilości w krótkim czasie),
- niskie spożycie soli w codziennej diecie,
- schorzenia (niedoczynność tarczycy, choroby nerek, marskość wątroby),
- przyjmowanie niektórych leków,
- rozległe oparzenia.
Warto podkreślić, że hiponatremia może wystąpić również u sportowców, którzy po intensywnym treningu uzupełniają wyłącznie wodę, bez elektrolitów – co prowadzi do niskiej zawartości elektrolitów we krwi.
