Mammografia – na czym polega to badanie i kiedy się je wykonuje? Sprawdź, komu przysługuje na NFZ
Mammografia jest prostym, szybkim i nieinwazyjnym badaniem rentgenowskim, które umożliwia rozpoznanie zmian patologicznych w obrębie piersi, w tym również wczesnych zmian nowotworowych. W ramach aktualnego programu profilaktycznego Narodowego Funduszu Zdrowia mogą z niej skorzystać bezpłatnie kobiety w wieku 45–74 lata posiadające aktualne ubezpieczenie zdrowotne.
Profilaktyka raka piersi, której ważnym elementem są regularne badania, odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu chorobie i wykrywaniu jej na wczesnym etapie. Sprawdź, czym jest badanie mammograficzne i u kogo się je wykonuje. Dowiedz się także, jak przygotować się do badania oraz jak skorzystać z niego w ramach programu profilaktycznego NFZ.
O czym warto pamiętać?
- Mammografia to nieinwazyjne badanie rentgenowskie piersi, które umożliwia wczesne wykrycie zmian nowotworowych i innych nieprawidłowości, zwiększając szanse na skuteczne leczenie.
- Badanie jest szczególnie zalecane kobietom w wieku 45–74 lata.
- Mammografię można wykonać bezpłatnie co 2 lata w ramach Programu profilaktyki raka piersi Narodowego Funduszu Zdrowia.
- Przygotowanie do mammografii jest proste – w dniu badania należy unikać stosowania kosmetyków na piersiach i dezodorantów oraz wykonać je najlepiej w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego.
- Regularne wykonywanie mammografii, zgodnie z zaleceniami lekarza, oraz samobadanie piersi to kluczowe elementy profilaktyki, które pomagają w szybkim rozpoznaniu i skutecznym leczeniu raka piersi.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym jest mammografia piersi i kiedy się ją wykonuje?
- Czym mammografia różni się od USG piersi i u kogo badanie mammograficzne jest właściwszym wyborem?
- Komu przysługuje wykonanie badania mammograficznego w ramach NFZ i jak się na nie zapisać?
- Jak przygotować się do badania mammograficznego?
- Jak przebiega wykonanie mammografii?
- Jak dbać o zdrowie piersi na co dzień?
Czym jest mammografia i kiedy warto ją wykonać?
Mammografia to podstawowe badanie przesiewowe w kierunku raka piersi. Przebiega ona z wykorzystaniem rentgena i polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich gruczołu piersiowego. Badanie jest proste, krótkie i nieinwazyjne – dawka promieniowania emitowana podczas badania jest bardzo niska (ok. 0,4 mSv).
Główną zaletą mammografii jest możliwość rozpoznania zmian patologicznych w obrębie piersi, w tym również zmian nowotworowych, niewyczuwalnych jeszcze na wczesnym etapie bądź niewidocznych w badaniach takich jak USG lub rezonans magnetyczny. Badanie mammograficzne pozwala na całościowe uwidocznienie piersi.
Mammografia ma najwyższą czułość u kobiet, u których budowa piersi jest tłuszczowa i tłuszczowo-gruczołowa. Z tego względu szczególnie warto wykonywać ją regularnie u kobiet pomiędzy 40 a 50 rokiem życia, kiedy piersi stopniowo tracą swoją gęstość, a obraz rentgenowski staje się bardziej czytelny. Skuteczność mammografii jest najlepiej udokumentowana u kobiet w wieku 45–74 lata. Jest to jednocześnie grupa wiekowa, w której ryzyko zachorowania na raka piersi jest największe.
Obecna rekomendowana częstotliwość wykonywania mammografii wynosi raz na 2 lata. Częstotliwość ta może się jednak różnić w zależności od indywidualnej sytuacji zdrowotnej i posiadania rodzinnej historii występowania nowotworów piersi.
Mammografia a USG piersi – czym się różnią i kiedy wykonać które badanie?
USG piersi jest badaniem obrazowym wykorzystującym fale ultradźwiękowe, które pozwala dokładnie ocenić budowę gruczołu piersiowego. W odróżnieniu od mammografii daje czytelniejszy obraz w przypadku, gdy piersi mają gęstą strukturę gruczołową, co zwykle występuje u kobiet przed 40 rokiem życia.
Badanie USG jest bezinwazyjne i w odróżnieniu od mammografii nie wykorzystuje promieniowania, dzięki czemu może być wielokrotnie powtarzane, również u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. USG może wykryć nawet niewielkie torbiele, guzki czy zmiany lite.
Wybór pomiędzy badaniem mammograficznym a badaniem USG zależy od takich czynników jak wiek pacjentki, budowa piersi oraz indywidualne czynniki ryzyka. U młodszych kobiet zwykle pierwszym wyborem jest USG, a po 40–50 roku życia podstawą profilaktyki staje się mammografia. Jednak w wielu sytuacjach obie metody wzajemnie się uzupełniają, ponieważ:
- USG pozwala lepiej ocenić zmiany w gęstej tkance gruczołowej,
- mammografia może ujawnić mikrozwapnienia niewidoczne w badaniu ultrasonograficznym.
O doborze właściwego badania oraz częstotliwości jego wykonywania decyduje lekarz, który bierze pod uwagę poza wiekiem pacjentki również historię chorób nowotworowych w rodzinie, występowanie mutacji genetycznych i innych czynników ryzyka. Ważne są także samoobserwacja piersi przez pacjentkę oraz regularne wykonywanie samobadania piersi.
Mammografia na NFZ – komu przysługuje i jak się zapisać?
Mammografia jest badaniem, które może zostać wykonane bezpłatnie w ramach programu profilaktycznego raka piersi Narodowego Funduszu Zdrowia. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi z programu mogą skorzystać kobiety ubezpieczone w ramach NFZ, które:
- są w wieku 45–74 lata (przy określaniu wieku bierze się pod uwagę rok urodzenia),
- w ciągu ostatnich 2 lat nie wykonywały mammografii w ramach profilaktyki zdrowotnej.
Bezpłatne badanie w ramach programu można wykonać raz na 2 lata, jednak są sytuacje, w których przysługuje ono częściej, takie jak:
- zakończenie okresu 5 lat od chirurgicznego leczenia raka piersi i pozostawanie w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT) – zaleca się badanie co 12 miesięcy,
- zakończenie leczenia raka piersi i 5-letniego okresu monitorowania po zakończonym leczeniu – zaleca się badanie co 12 miesięcy.
Można otrzymać wskazanie do zrobienia ponownej mammografii po roku również wtedy, gdy u kobiety występują czynniki ryzyka, takie jak rak piersi w najbliższej rodzinie.
Do udziału w programie nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy zadzwonić lub przyjść do placówki, która ma umowę z NFZ na wykonanie badania, lub do swojej przychodni POZ. Wybrana placówka, jeśli już podłączyła się do centralnej e-rejestracji, ma dostęp do jednej wspólnej ogólnopolskiej bazy wolnych terminów i może znaleźć w swoim harmonogramie odpowiedni termin na badanie.
Badanie mammograficzne można wykonać również w mobilnej pracowni mammograficznej, czyli w tzw. mammobusie.
Żeby sprawdzić:
- gdzie znajduje się najbliższa placówka w Twojej okolicy wykonująca badanie mammograficzne w ramach Programu profilaktyki raka piersi,
- kiedy zatrzymuje się w Twojej okolicy mammobus
– możesz skorzystać z informacji udostępnionych przez Serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia Pacjent.gov.pl. W serwisie znajdziesz m.in.:
- mapę mammobusów dla poszczególnych województw,
- mapę placówek, które włączyły się do e-rejestracji,
- zakładkę z wolnymi terminami badania,
- wyszukiwarkę programów profilaktycznych,
- kontakt na bezpłatną infolinię NFZ.
Najszybszym sposobem zapisania się na mammografię jest skorzystanie z centralnej e-rejestracji. Można przez nią również łatwo zmienić termin lub odwołać wizytę. Żeby umówić się przez centralną e-rejestrację, należy skorzystać z Internetowego Konta Pacjenta (IKP), mobilnej aplikacji mojeIKP lub skontaktować się z placówką medyczną, która ma umowę z NFZ w ramach profilaktyki raka piersi.
Jak przygotować się do badania mammograficznego?
Przygotowanie do badania mammograficznego jest bardzo proste, choć obowiązuje kilka zasad, do których warto się zastosować:
- być w pierwszej fazie cyklu miesiączkowego,
- nie stosować bezpośrednio przed badaniem kosmetyków (balsamów, kremów) i dezodorantów z talkiem,
- założyć dwuczęściowe ubranie (pacjentki zdejmują jego górną część),
- zaprzestać stosowania hormonalnej terapii zastępczej na 4 tygodnie przed badaniem (po konsultacji z lekarzem).
W przypadku wykonywania mammografii spektralnej należy zaś wdrożyć zalecenia związane z podaniem środka kontrastowego.
Na badanie mammograficzne należy przynieść ze sobą dowód tożsamości z numerem PESEL, wyniki poprzednich badań mammograficznych, jeśli były wykonywane, oraz w przypadku wady wzroku – okulary w celu wypełnienia ankiety rejestracyjnej.
Jak przebiega mammografia?
Badanie mammograficzne w ramach Programu profilaktyki raka piersi może zostać przeprowadzone po rejestracji na podstawie dowodu osobistego i po wypełnieniu ankiety. W czasie badania wykonuje się dwa zdjęcia rentgenowskie każdej piersi metodą cyfrową.
Podczas badania pacjentka pozostaje w pozycji stojącej lub siedzącej. Badana pierś zostaje uciśnięta plastikową płytą kompresyjną. Ucisk jest konieczny, aby uzyskać zdjęcia dobrej jakości, co pozwoli na dokładny opis badania. Ucisk może u niektórych osób powodować niewielki dyskomfort, jednak przede wszystkim u tych, które nigdy wcześniej nie wykonywały tego rodzaju badania.
Wykonane zdjęcia podlegają następnie ocenie specjalisty z zakresu radiologii i diagnostyki obrazowej. Jeśli wynik jest prawidłowy, na kolejne badanie należy zgłosić się za dwa lata. W przypadku wyniku budzącego wątpliwości pacjentka jest kierowana na dalszą diagnostykę, a jeśli okaże się to konieczne – na leczenie.
Jak dbać o zdrowie piersi na co dzień?
Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka piersi, poza wykonywaniem regularnych badań profilaktycznych i samobadaniem piersi zaleca się:
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
- rezygnację ze spożywania alkoholu,
- rzucenie palenia,
- systematyczne uprawianie aktywności fizycznej,
- w przypadku urodzenia dziecka – karmienie piersią,
- ograniczenie stosowania terapii hormonalnej w okresie menopauzy (po konsultacji z lekarzem).
Źródła
- Badania profilaktyczne w kierunku raka piersi – kiedy mammografia, a kiedy USG?, Zwrotnik Raka, https://www.zwrotnikraka.pl/badania-profilaktyczne-w-kierunku-raka-piersi-mammografia-usg/ (dostęp: 7.10.2026).
- J. Gośliński, Mammografia – badanie przesiewowe raka piersi, Zwrotnik Raka, https://www.zwrotnikraka.pl/mammografia-badanie-przesiewowe-raka-piersi/ (dostęp: 7.10.2026).
- J. Gośliński, Różowy październik – Miesiąc Świadomości Raka Piersi 2026, Zwrotnik Raka, https://www.zwrotnikraka.pl/rozowy-pazdziernik-miesiac-swiadomosci-raka-piersi/ (dostęp: 7.10.2026).
- Mammografia. Nie warto obawiać się promieniowania, Onkonet, https://www.onkonet.pl/n_n_mammografia_promieniowanie_bez_obaw.php (dostęp: 7.10.2026).
- Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia, Profilaktyka raka piersi, Pacjent.gov.pl, https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi (dostęp: 7.10.2026).
- Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia, Zbadaj piersi – mammobus przyjedzie do Ciebie, Pacjent.gov.pl, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zbadaj-piersi-mammobus-przyjedzie-do-ciebie (dostęp: 7.10.2026).
- Ministerstwo Zdrowia, Program profilaktyki raka piersi (mammografia), Gov.pl, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-piersi-mammografia- (dostęp: 7.10.2026).
- Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy. Oddział w Gliwicach, Program Profilaktyki Raka Piersi, Gliwice.nio.gov.pl, https://gliwice.nio.gov.pl/dla-pacjenta/lecznictwo-i-diagnostyka/mammografia-mammobus/ (dostęp: 7.10.2026).
Autorka
Magdalena Merchut-Faron – specjalistka ds. rozwoju treści i redaktorka bloga e-ZikoApteki. Ukończyła Uniwersytet Jagielloński na kierunkach edytorstwo oraz zarządzanie informacją. Pozwoliło jej to uzyskać wiedzę i narzędzia przydatne w opracowywaniu zagadnień naukowych. Od kilku lat specjalizuje się w tworzeniu oraz redagowaniu treści związanych ze zdrowiem, mających charakter informacyjny i edukacyjny. Pisze, bazując na aktualnej wiedzy medycznej oraz materiałach udostępnianych przez oficjalne instytucje zdrowotne. Priorytetowo traktuje utrzymywanie wysokiej jakości merytorycznej treści i zachowywanie zgodności z zasadami komunikacji medycznej. Skupia się też na warstwie stylistycznej, przekładając trudne tematy na język zrozumiały dla czytelników.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy mammografia co 2 lata wystarczy?
Tak, mammografia wykonywana co 2 lata w ramach programu profilaktycznego jest wystarczająca w przypadku większości kobiet w wieku 45–74 lata. W pewnych sytuacjach wykonuje się ją jednak częściej, np. u kobiet z obciążeniem genetycznym. Lekarz może zalecić kontrole co rok również wtedy, gdy w piersiach występują zmiany wymagające częstszego monitorowania.
Co jest lepsze, USG piersi czy mammografia?
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, które badanie jest lepsze. Wybór metody zależy od wieku pacjentki, budowy jej piersi oraz indywidualnych czynników ryzyka.
Po co USG po mammografii?
W praktyce klinicznej USG bywa badaniem uzupełniającym do mammografii, szczególnie w sytuacji, gdy jej wynik jest niejednoznaczny lub wymaga dodatkowej weryfikacji. Połączenie obu metod pozwala zwiększyć czułość diagnostyczną i daje pełniejszy obraz zdrowia piersi.
Kiedy mammografia jest za darmo?
Mammografia jest darmowa w ramach programu profilaktycznego realizowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jeśli jest się osobą ubezpieczoną i spełnia się warunki skorzystania z programu.
Czy na mammografię na NFZ trzeba mieć skierowanie?
Badanie mammograficzne w ramach NFZ nie wymaga skierowania.
Dlaczego mammografia boli?
Mammografia może wiązać się z dyskomfortem związanym z uciskiem badanej piersi płytą kompresyjną. Jest to jednak konieczne dla uzyskania jak najbardziej rzetelnego obrazu badania.
Powiązane kategorie
Ostatnia aktualizacja [09.10.2026]