Które gatunki bakterii są najczęściej stosowane przy problemach jelitowych?
Wśród mikroorganizmów wykorzystywanych w preparatach probiotycznych szczególne miejsce zajmują bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium.
Lactobacillus
Bakterie z rodzaju Lactobacillus występują przede wszystkim w jelicie cienkim, a jedną z ich charakterystycznych cech jest produkcja kwasu mlekowego.
- Lactobacillus acidophilus – wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit po antybiotykoterapii, pomaga w trawieniu laktozy.
- Lactobacillus rhamnosus – wykazuje się zdolnością przetrwania w kwaśnym środowisku żołądka, dzięki czemu dociera do jelit, gdzie może oddziaływać na ich mikrośrodowisko.
- Lactobacillus reuteri – wykazuje działanie przeciwbakteryjne i może wpływać na procesy zapalne, pomaga łagodzić dolegliwości przy biegunkach lub kolkach u dzieci.
- Lactobacillus casei – wspiera prawidłową perystaltykę jelit, rozwój korzystnej mikrobioty i może pomagać przy stanach zapalnych.
Bifidobacterium
Bakterie z grupy Bifidobacterium są w dużej mierze związane z jelitem grubym. Niektóre z nich należą również do pierwszych mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy dziecka i pozostają jego ważnym elementem także w późniejszych okresach życia.
- Bifidobacterium infantis – zapewnia wsparcie prawidłowego funkcjonowania wyściółki jelitowej i pomaga ograniczyć procesy zapalne.
- Bifidobacterium lactis – istotny dla wsparcia trawienia i ochrony odporności, działa osłonowo po antybiotykach i poprawia perystaltykę jelit.
- Bifidobacterium animalis – może wspierać trawienie, prawidłowy rytm wypróżnień, a także naturalne mechanizmy obronne organizmu.
- Bifidobacterium bifidum – związany z utrzymaniem równowagi mikrobioty, wspieraniem jej odbudowy po antybiotykoterapii i regulacją rytmu wypróżnień.
- Bifidobacterium longum – istotny w kontekście procesów zapalnych zachodzących w jelitach, prawidłowej przemiany materii i funkcjonowania systemu immunologicznego.
- Bifidobacterium breve – może wpływać na dolegliwości związane m.in. ze wzdęciami czy zaparciami, przypisuje się jej również działanie przeciwzapalne i korzystny wpływ na odporność.
Czym różnią się poszczególne szczepy probiotyczne?
Nie wszystkie szczepy probiotyczne mają takie same właściwości. Właśnie dlatego przy wyborze probiotyku znaczenie ma nie tylko rodzaj bakterii, ale również konkretny szczep.
- Zdolność do przetrwania w przewodzie pokarmowym – różne szczepy wykazują inną tolerancję na warunki panujące w przewodzie pokarmowym, w tym niskie pH żołądka i obecność żółci.
- Mechanizm działania – poszczególne szczepy mogą wykazywać inne właściwości związane m.in. z wytwarzaniem kwasu mlekowego, krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych czy bakteriocyn.
- Miejsce oddziaływania – niektóre szczepy działają przede wszystkim w obrębie jelita cienkiego, inne są związane głównie z jelitem grubym. Część z nich może również wpływać na florę bakteryjną jamy ustnej oraz dróg moczowo-płciowych.
- Bezpieczeństwo – szczepy mogą różnić się profilem bezpieczeństwa, co ma szczególne znaczenie w przypadku osób z osłabioną odpornością lub zmagających się z chorobami przewlekłymi.
Jak dobrać probiotyk do przyczyny biegunki?
Wybór preparatu powinien być podyktowany przyczyną dolegliwości, aby na tej podstawie dobrać odpowiedni szczep bakterii.
Przy biegunce infekcyjnej jednym z najczęściej stosowanych szczepów jest Lactobacillus rhamnosus GG (LGG). Jego działanie wiąże się z ograniczaniem rozwoju niepożądanych drobnoustrojów. LGG wytwarza m.in. nadtlenek wodoru i bakteriocyny, które mogą hamować wzrost innych bakterii. Dodatkowo produkuje enzym rozkładający sole żółciowe, dzięki czemu lepiej radzi sobie w warunkach panujących w przewodzie pokarmowym i łatwiej dociera do jelit.
Z kolei przy biegunce podróżnej, związanej z antybiotykoterapią oraz przy zakażeniu Clostridioides difficile wykorzystuje się Saccharomyces boulardii – niepatogenny szczep drożdży. Antybiotykoterapia nie zaburza jego działania, jednak trzeba pamiętać, aby nie przyjmować go równocześnie z lekami przeciwgrzybiczymi. S. boulardii pomaga rozkładać toksyny bakteryjne, wspiera barierę jelitową i stanowi ochronę dla jelit.
L. rhamnosus GG i S. boulardii należą do powszechnie stosowanych i dokładnie przebadanych mikroorganizmów przy biegunce, jednak preparaty probiotyczne mogą zawierać również inne szczepy m.in. L. plantarum LP1, B. breve BR3 oraz B. longum BB536.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie probiotyku?
Dobór probiotyku powinien uwzględniać indywidualne potrzeby oraz właściwości samego preparatu.
- Jakość produktu – informacje dotyczące zastosowanych bakterii powinny być dokładnie przedstawione na opakowaniu.
- Liczba żywych bakterii i ich przeżywalność – znaczenie ma nie tylko ilość mikroorganizmów znajdujących się w preparacie, ale również ich zdolność do przetrwania warunków panujących w przewodzie pokarmowym.
- Forma – przykładem są saszetki zawierające bakterie probiotyczne zabezpieczone nośnikiem np. skrobią lub maltodekstryną, co umożliwia przechodzenie bakterii przez kolejne odcinki przewodu pokarmowego.
- Skład – wybór preparatu z prostym składem może być szczególnie istotny dla osób zmagających się np. z alergiami.
Jak prawidłowo stosować probiotyki?
W przypadku probiotyków duże znaczenie ma regularność stosowania – można sięgnąć po nie rano lub w ciągu dnia. Zalecane jest, aby przyjąć preparat około 30 minut przed posiłkiem lub w trakcie jedzenia. Przyjęcie probiotyku wraz z posiłkiem może sprzyjać przetrwaniu bakterii w kwaśnym środowisku żołądka. Jeśli posiłek zawiera źródła zdrowych tłuszczów, mogą one dodatkowo chronić bakterie przed działaniem kwasu żołądkowego.
Co jeszcze jest istotne?
- Jeżeli probiotyk jest stosowany podczas antybiotykoterapii, zaleca się jego stosowanie na 2–3 godziny przed lub po antybiotyku (wyjątkiem są preparaty zawierające drożdże Saccharomyces boulardii).
- W trakcie podróży warto sięgać po preparaty z dłuższym terminem przydatności, które nie wymagają przechowywania w lodówce.
- W przypadku leków zmniejszających kwaśność żołądka warto zachować około 2-godzinny odstęp od przyjęcia probiotyku. Taką samą przerwę zaleca się zachować między stosowaniem probiotyku a intensywnym wysiłkiem fizycznym.
- Nie należy popijać probiotyku gorącymi napojami, jako że wysoka temperatura może uszkodzić bakterie.
Sprawdź, dlaczego warto mieć ze sobą probiotyki w podróży.
Kiedy biegunka wymaga konsultacji lekarskiej?
Mimo że biegunka często ustaje sama, w niektórych sytuacjach wymaga oceny lekarskiej. Konsultacja jest wskazana, gdy:
- pojawia się wysoka gorączka;
- biegunka utrzymuje się przez dłuższy okres lub często nawraca;
- widoczny jest śluz lub krew podczas wypróżniania;
- występują objawy odwodnienia;
- biegunce towarzyszą silne bóle brzucha.
Szczególną czujność należy zachować w przypadku diagnostyki biegunki u niemowląt i dzieci, a także osób starszych.
Źródła:
- I. Wojtowicz, Mikrobiota jelitowa – co może zaburzać jej skład, https://www.lakcid.pl/zdrowe-jelita/mikrobiota-jelitowa-co-moze-zaburzac-jej-sklad, (dostęp: 18.08.2026).
- P. Albrecht, Lactobacillus rhamnosus GG oraz Saccharomyces boulardii w praktyce pediatrycznej, https://forumpediatrii.pl/artykul/lactobacillus-rhamnosus-gg-oraz-saccharomyces-boulardii-w-praktyce-pediatrycznej, (dostęp: 18.08.2026).
- Redakcja o-lekach.pl, Biegunka (rozwolnienie) – przyczyny, objawy i skuteczne leczenie, https://o-lekach.pl/biegunka-przyczyny-i-leczenie/, (dostęp: 18.08.2026);
- Zespół Blue Horizon, What Is the Best Bacteria for Your Gut?, https://bluehorizonbloodtests.co.uk/blogs/gut-health/what-is-the-best-bacteria-for-your-gut, (dostęp: 18.08.2026).
- Nature Science, Szczepy bakterii probiotycznych – rodzaje i działanie. Co to znaczy, że są szczepozależne?, https://naturescience.eu/blog/co-to-znaczy-ze-probiotyki-sa-szczepozalezne/, (dostęp: 18.08.2026).
- Vital Planet, When Should You Take Probiotics?, https://www.vitalplanet.com/blogs/vital-knowledge/when-should-you-take-probiotics-a-complete-timing-guide, (dostęp: 18.08.2026).
Autorka
Marta Godurkiewicz – specjalistka ds. tworzenia i rozwoju treści zdrowotnych, publikująca materiały we współpracy z Ziko Apteka. W pracy redakcyjnej skupia się na przybliżaniu trudnych zagadnień zdrowotnych w zrozumiały i przystępny sposób. W swojej pracy uwzględnia codzienne problemy i pytania czytelników, bazując na rzetelnych i aktualnych informacjach.
