W świecie, w którym wygląd zewnętrzny zbyt często stawiany jest na piedestale, zaciera się granica między zdrowym podejściem do jedzenia a niebezpiecznymi zachowaniami. Niska samoocena, brak akceptacji czy problemy rodzinne mogą doprowadzić do zaburzeń odżywiania. W wielu przypadkach pierwsze objawy są bagatelizowane lub trudne do rozpoznania, co opóźnia podjęcie odpowiedniego leczenia.
Brak apetytu, obsesyjne liczenie kalorii, jedzenie w ukryciu – to tylko część oznak, które mogą wskazywać na rozwijające się zaburzenia odżywiania. Wbrew powszechnie krążącym mitom, zaburzenia nie są związane jedynie z unikaniem jedzenia, ale także z przejadaniem się lub spożywaniem produktów niejadalnych.
Z artykułu dowiesz się:
- Co to są zaburzenia odżywiania?
- Jakie jednostki zalicza się do spektrum zaburzeń odżywiania?
- Jakie są objawy głównych zaburzeń odżywiania?
- Po czym poznać, że dziecko ma zaburzenia odżywiania?
- Jak leczyć nieprawidłowe zachowania żywieniowe i gdzie szukać pomocy?
Czym są zaburzenia odżywiania?
Zaburzenia odżywiania to poważne problemy zdrowotne, które objawiają się zaburzeniami łaknienia o podłożu psychicznym. Zalicza się do nich nieprawidłowe podejście do jedzenia, masy ciała oraz własnego wyglądu. Dotyczą głównie (niemal w 90%) kobiet, ale rozpoznaje się je również u mężczyzn. W większości przypadków ofiarami zaburzeń są osoby w wieku dojrzewania i młodzi dorośli.
Przyczyny zaburzeń odżywiania są złożone, jednak najczęściej rozwijają się one w wyniku braku samoakceptacji lub akceptacji ze strony otoczenia. Przez wykreowane w mediach nierealne obrazy ciała, zakrzywia się wyobrażenie o rzeczywistych prawidłowych proporcjach sylwetki. Niska samoocena i obsesyjne dążenie do – nieistniejącej w tym przypadku – perfekcji, przyczynia się do stopniowego wyniszczenia organizmu.
Warto jednak wiedzieć, że zaburzenia odżywiania to nie tylko jadłowstręt psychiczny, gdzie – jak w przypadku anoreksji – drastycznie ogranicza się kalorie. Są to również m.in. zaburzenia z napadami objadania (BED), nadmierna kontrola jakości i czystości pożywienia (ortoreksja) czy łaknienie spaczone (PICA).
Rodzaje zaburzeń odżywiania
W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, zaburzenia dotyczące żywienia i odżywiania klasyfikuje się jako zaburzenia psychiczne, behawioralne lub neurorozwojowe. Do najczęściej diagnozowanych należą anoreksja oraz bulimia, ale warto znać także inne, niezwiązane z dążeniem do niskiej masy ciała.
Anoreksja (jadłowstręt psychiczny)
Anoreksja to jedno z najpoważniejszych i najbardziej wyniszczających zaburzeń odżywiania. Charakteryzuje się silnym lękiem przed przytyciem i drastycznym ograniczaniem jedzenia. Prowadzi to do nadmiernej utraty kilogramów i zbyt niskiej masy ciała. Osoby z anoreksją postrzegają swoje ciało w sposób zniekształcony – mimo widocznej niedowagi niezmiennie uważają się za „grube”. Stosowanie rygorystycznych diet i zbyt intensywne treningi powodują osłabienie, skutkując wyniszczaniem organizmu.
Bulimia (żarłoczność psychiczna)
Jest także często diagnozowana w dziedzinie zaburzeń odżywiania. W przebiegu bulimii występują niekontrolowane epizody kompulsywnego objadania się w krótkim czasie, po czym następują tzw. zachowania kompensacyjne. Są to m.in. prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających oraz leków moczopędnych. Mają one na celu kontrolę masy ciała i zapobieganie przytyciu. W przeciwieństwie do anoreksji utrata masy ciała u bulimików nie jest tak bardzo widoczna, co utrudnia rozpoznanie zaburzenia.
Zaburzenie z napadami objadania się (BED)
Osoby cierpiące na BED (ang. Binge Eating Disorder) również doświadczają niekontrolowanych epizodów objadania się. Spożywają w krótkim czasie znacznie więcej jedzenia, niż potrzebuje organizm, jednak w odróżnieniu od bulimików nie podejmują one działań kompensacyjnych. Jedzą nawet mimo nieprzyjemnego uczucia nadmiernej pełności czy bólu brzucha. To z kolei często prowadzi do nadwagi lub otyłości. Zaburzeniu towarzyszy nawracające poczucie utraty kontroli nad ilością spożywanych pokarmów, skutkujące wyrzutami sumienia po napadzie i niskim poczuciem własnej wartości.
Do grupy zaburzeń psychicznych związanych z odżywianiem zalicza się także m.in.:
- zespół nocnego jedzenia (NES),
- łaknienie spaczone (PICA),
- zaburzenie przeżuwania (zespół ruminacji z regurgitacją),
- inne nietypowe zaburzenia odżywiania.
Objawy zaburzeń odżywiania
Zaburzenia odżywiania często rozwijają się w ukryciu, dlatego ich rozpoznanie może być trudne. Warto jednak zwrócić uwagę na niepokojące sygnały, które mogą na nie wskazywać. W przypadku anoreksji są to głównie znaczna utrata masy ciała, obsesyjne liczenie kalorii i unikanie posiłków. Osoby z tym zaburzeniem często zakładają kilka warstw ubrań, aby ukryć swoją sylwetkę lub po prostu się ogrzać. Warto wiedzieć, że przy anoreksji spada temperatura ciała oraz wzrasta wrażliwość na zimno.
Z kolei osoby z bulimią i BED często jedzą potajemnie duże ilości jedzenia. Z tą różnicą, że bulimicy później wywołują wymioty lub stosują środki przeczyszczające. Wspólne objawy dla wielu zaburzeń to m.in. wahania nastroju, chroniczne zmęczenie i problemy z koncentracją. Związane są z nimi także konsekwencje natury psychologicznej – niska samoocena, odczuwania skrajnego niepokoju oraz stany depresyjne. Najczęściej zaburzone jest też prawidłowe wydzielanie hormonów, co powoduje nieregularne miesiączki lub ich brak.
