Zaparcia są częstą dolegliwością występującą u niemowląt i małych dzieci. Mogą one wynikać zarówno z niedojrzałości rozwijającego się układu pokarmowego, jak i z różnych etapów rozwojowych czy zmian w codziennych nawykach. Do czynników sprzyjających zaparciom zalicza się m.in. przechodzenie na pokarmy stałe, naukę korzystania z toalety, a także rozpoczęcie szkoły, czyli sytuacje, które mogą wywoływać stres lub zmieniać dotychczasowe schematy dnia.
Przeczytaj artykuł i dowiedz się, na czym polega rozpoznawanie i leczenie zatwardzenia u dzieci, a także kiedy należy skonsultować się z lekarzem i wdrożyć leczenie farmakologiczne.
Z artykułu dowiesz się:
- Zaparcia u dziecka – jak powstają?
- Co powoduje zaparcia u dziecka?
- Jak leczy się zaparcia u dzieci?
Zaparcia czynnościowe – epidemiologia i mechanizm powstawania
Zaparcia u dzieci to problem, który często wiąże się z bólem brzucha i silnym stresem. Pojawiający się dyskomfort może prowadzić do wstrzymywania wypróżnień, co z kolei sprzyja twardnieniu mas kałowych i jeszcze bardziej bolesnym próbom defekacji. W rezultacie powstaje „błędne koło”, w którym ból nasila unikanie wypróżnień, a unikanie pogłębia zaparcia.
Choć zaparcia mogą mieć różne przyczyny, u większości dzieci trudno wskazać konkretną chorobę wywołującą ten stan. Najczęściej diagnozuje się tzw. zaparcia czynnościowe (zaparcia nawykowe), które stanowią około 95% przypadków. Jedynie około 5% zaparć u dzieci wynika z wad anatomicznych lub innych schorzeń.
Początkiem zaparć czynnościowych u małych dzieci są najczęściej powtarzane próby wstrzymywania stolca. Dzieje się tak w sytuacjach, gdy dziecko za wszelką cenę unika wypróżnienia w obawie przed nieprzyjemnymi wrażeniami. U starszych dzieci opóźnianie defekacji jest najczęściej uwarunkowane społecznie, czynnikami takimi jak pobyt w szkole czy podróż. Brak codziennej defekacji, prowadzi to do stopniowego twardnienia mas kałowych i ich utrudnionej ewakuacji.
Co powoduje zaparcia? Rozpoznawanie zaparcia czynnościowego u dzieci
Rozpoznanie zaparcia czynnościowego u dzieci różni się nieco w zależności od wieku – inne kryteria stosuje się u maluchów poniżej 4. roku życia, a inne u dzieci starszych. Jednak w obu grupach wiekowych diagnoza zazwyczaj wymaga stwierdzenia co najmniej dwóch z poniższych objawów, które utrzymują się lub powtarzają przez co najmniej miesiąc:
- oddawanie stolca ≤ 2 na tydzień,
- nadmierna retencja stolca (nietrzymanie stolca),
- bolesne wypróżnienia lub twarde stolce,
- obecność stolca o dużej średnicy.
U dzieci, które samodzielnie korzystają z toalety stosuje się dwa dodatkowe kryteria diagnostyczne:
- ≥ 1 przypadek popuszczania stolca w tygodniu,
- obecność stolca o średnicy tak dużej, że może zapychać toaletę.
Aby ułatwić sobie i rodzicom ocenę konsystencji stolca, lekarz może ponadto omówić z nimi uformowanie stolca dziecka wg tzw. skali bristolskiej. W przypadku zaparć u dzieci można również wykonać podstawowe badania laboratoryjne, choć nie jest to rekomendowane rutynowo. Najczęściej podstawowym badaniem jest badanie USG jamy brzusznej z obejrzeniem przekroju odbytnicy w ujęciu przez wypełniony pęcherz moczowy. Badanie to pozwala na wykluczenie nieprawidłowości anatomicznych i organicznych w obrębie jamy brzusznej.
