IBS a IBD – jak je rozróżnić? Rola kalprotektyny w badaniu jelit
Zarówno zespół jelita drażliwego (IBS – Irritable Bowel Syndrome), jak i nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD – Inflammatory Bowel Disease) są przewlekłymi schorzeniami przewodu pokarmowego. Mimo że mogą dawać podobne objawy – takie jak ból brzucha, biegunka czy wzdęcia – różnią się one istotnie pod względem patofizjologii, przebiegu i leczenia. Kluczowe znaczenie w różnicowaniu tych jednostek ma test na kalprotektynę w kale, będący nieinwazyjnym markerem stanu zapalnego jelit.
Artykuł omawia kluczowe różnice pomiędzy zespołem jelita drażliwego (IBS) i nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (IBD). Wyjaśnia również, czym jest kalprotektyna, jakie ma zastosowanie diagnostyczne i dlaczego jej oznaczenie w kale może stanowić wskazówkę w różnicowaniu chorób jelit.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym jest IBS i jakie są jego objawy?
- Czym różni się IBD od IBS i jak mogą wyglądać jego objawy?
- Czym jest kalprotektyna i jaką rolę odgrywa w różnicowaniu IBS od IBD?
IBS – zespół jelita drażliwego
IBS jest czynnościowym zaburzeniem przewodu pokarmowego, co oznacza, że nie występują w nim zmiany zapalne ani strukturalne w jelitach. Diagnoza IBS opiera się głównie na objawach klinicznych, zgodnie z kryteriami rzymskimi IV. Są to:
- przewlekły ból brzucha (co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące), związany z wypróżnianiem,
- zmiana częstości lub konsystencji stolca.
Objawy dodatkowe mogą obejmować:
- wzdęcia,
- uczucie niepełnego wypróżnienia,
- śluz w stolcu (bez krwi).
IBS nie prowadzi do uszkodzenia jelit i nie wiąże się z podwyższonym ryzykiem raka jelita grubego.
IBD – nieswoiste choroby zapalne jelit
IBD obejmuje dwie główne jednostki: chorobę Leśniowskiego-Crohna (CD) i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (CU). Są to autoimmunologiczne choroby zapalne, prowadzące do przewlekłego uszkodzenia ściany jelita. Objawy IBD mogą pokrywać się z IBS, ale zwykle są cięższe i przewlekłe:
- biegunki (często z krwią),
- ból brzucha,
- utrata masy ciała,
- zmęczenie,
- gorączka.
W odróżnieniu od IBS w IBD dochodzi do stanu zapalnego, co znajduje odzwierciedlenie w wynikach badań laboratoryjnych i endoskopowych.
Kalprotektyna w kale – kluczowy test różnicujący IBS od IBD
Kalprotektyna to białko obecne w cytoplazmie neutrofili, uwalniane podczas ich migracji do miejsca stanu zapalnego. Jej obecność w kale stanowi nieinwazyjny marker zapalenia w przewodzie pokarmowym.
Zastosowanie:
- podwyższony poziom kalprotektyny (>50 μg/g) sugeruje obecność zapalenia jelit, co jest typowe dla IBD,
- prawidłowy poziom kalprotektyny (<50 μg/g) przemawia za IBS i praktycznie wyklucza aktywną postać IBD.
Zobacz także artykuł: Badanie na kalprotektynę w kale – szansa na wczesne wykrycie raka jelita grubego!
Dlaczego to ważne?
Rozróżnienie pomiędzy IBS a IBD jest kluczowe dla wdrożenia odpowiedniego leczenia i unikania zbędnych procedur diagnostycznych. Test na kalprotektynę w kale stanowi jedno z najważniejszych narzędzi różnicujących te dwie jednostki chorobowe – jest nieinwazyjny i bardzo czuły. U pacjentów z objawami jelitowymi i prawidłowym poziomem kalprotektyny najczęściej rozpoznaje się IBS, natomiast jej wysoki poziom powinien skłonić do pilnej diagnostyki w kierunku IBD.
Podsumowanie
IBS (zespół jelita drażliwego) i IBD (nieswoiste choroby zapalne jelit) to schorzenia przewodu pokarmowego o odmiennym charakterze, mimo częściowo zbieżnych objawów klinicznych. W diagnostyce różnicowej istotną rolę odgrywa kalprotektyna – marker zapalny wykrywany w kale, który pozwala na ocenę aktywności zapalnej w jelitach. Jej oznaczenie stanowi pomocne narzędzie w odróżnianiu chorób zapalnych od zaburzeń czynnościowych.
Źródła:
- F. A. van den Bergh i in., Calprotectin. A fecal marker for diagnosis and follow-up in patients with chronic inflammatory bowel disease, „Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde” 2003, 147 (48), s. 2360–2365.
- P. F. Van Rheenen, E. Van de Vijver, V. Fidler, Faecal calprotectin for screening of patients with suspected inflammatory bowel disease. Diagnostic meta-analysis, BMJ 2010, 341, c3369.
- W. D. Chey, J. Kurlander, S. Eswaran, Irritable bowel syndrome. A clinical review, JAMA 2015, 313 (9), s. 949–958.
- A. Dignass i in., The second European evidence-based Consensus on the diagnosis and management of Crohn's disease. Current management, „Journal of Crohn’s and Colitis” 2010, 4 (1), s. 28–62.
- „Gastroenterologia Praktyczna” 2021, 3 (52).
Autorka
Monika Byrska – biotechnolog, diagnosta laboratoryjny. Absolwentka Śląskiego Uniwersytetu Medycznego i Politechniki Śląskiej. Doświadczenie i wiedzę zdobytą w dziedzinie medycyny laboratoryjnej, szczególnie z zakresu Immunologii i Autoagresji - wykorzystuje do propagowania badań profilaktycznych oraz samokontroli zdrowia. Autor działu Diagnostyka w magazynie „Lek w Polsce”.
Powiązane kategorie
Ostatnia aktualizacja [27.11.2025]