Podstawowe badania w diagnostyce endometriozy (USG, badanie ginekologiczne)
Wizyta rozpoczyna się od standardowego badania ginekologicznego. Lekarz oceni narządy rodne za pomocą wziernika, a następnie delikatnie zbada Cię palpacyjnie.
Dzięki temu specjalista może sprawdzić, czy narządy są na swoim miejscu, czy nie są tkliwe oraz czy nie wyczuwa żadnych niepokojących zgrubień. Nawet jeśli badanie na fotelu niczego nie wykaże, to wcale nie oznacza, że jesteś w pełni zdrowa – dlatego przechodzi się do badań obrazowych.
Najważniejszym narzędziem w rękach ginekologa jest USG przezpochwowe. O ile zwykłe badanie szybko pokaże np. torbiel endometrialną (czekoladową) na jajniku, o tyle poszukiwanie drobniejszych ognisk wymaga większej precyzji.
Dlatego w przypadku podejrzenia choroby wykonuje się tzw. USG eksperckie. Trwa ono nieco dłużej (około 30-45 minut), a w trakcie specjalista dzieli Twoją miednicę na obszary i dokładnie ocenia każdy z nich.
Ocena przedniej części miednicy
W tej części badania lekarz skupia się na przestrzeni między macicą a pęcherzem moczowym. Głowica USG pozwala sprawdzić, czy ściany pęcherza są gładkie i wolne od guzków.
Specjalista weryfikuje również, czy między narządami nie utworzyły się blizny i zrosty, które mogłyby je ze sobą sklejać. To właśnie one często odpowiadają za uciążliwy ból podczas oddawania moczu.
Ocena środkowej części miednicy
Następnie lekarz kieruje uwagę na samą macicę, jajowody oraz jajniki. Szuka tam charakterystycznych torbieli, które są wypełnione gęstą krwią, a także ocenia budowę błony mięśniowej macicy.
Ważnym elementem jest sprawdzenie, czy Twoje jajniki swobodnie się poruszają, czy też są unieruchomione przez nacieki chorobowe. Taka weryfikacja jest dla lekarza informacją o ewentualnych trudnościach z płodnością.
Ocena tylnej części miednicy
To najgłębiej położony i najtrudniejszy do oceny obszar. Lekarz bada tu okolice odbytnicy i przestrzenie za macicą. Naciskając delikatnie na Twój brzuch, specjalista szuka tzw. objawu ślizgania.
Jeśli narządy płynnie przesuwają się względem siebie, to jest to dobra wiadomość. Jeśli jednak są nieruchome i zbite w jeden blok, może to świadczyć o zaawansowanej postaci choroby i obecności masywnych zrostów.
Zaawansowana diagnostyka endometriozy – rezonans, laparoskopia i inne metody
Czasami obraz z USG nie jest wystarczająco wyraźny, by postawić ostateczną diagnozę. W takich sytuacjach lekarz może skierować Cię na rezonans magnetyczny miednicy mniejszej.
To badanie o większej dokładności, które pokazuje tkanki miękkie i najdrobniejsze nerwy. Aby obraz był jeszcze lepszy, przed wejściem do tuby otrzymasz dożylnie specjalny środek kontrastowy, który doskonale podświetli ewentualne stany zapalne.
Metodą, która daje niemal stuprocentową pewność, jest laparoskopia. To minimalnie inwazyjny zabieg chirurgiczny, który wykonuje się w szpitalu. Przez malutkie nacięcia na brzuchu chirurg wprowadza miniaturową kamerę. Pozwala mu to obejrzeć wszystkie narządy na własne oczy i ocenić rozmiar zniszczeń. Istotną zaletą laparoskopii jest fakt, że lekarz może od razu wyciąć znalezione ogniska choroby.
Wszystkie podejrzane tkanki usunięte podczas zabiegu zawsze trafiają pod mikroskop. Badanie histopatologiczne to jedyny sposób na oficjalne i ostateczne potwierdzenie endometriozy.
W bardzo rzadkich przypadkach, gdy choroba atakuje nietypowe miejsca, lekarz może poprosić o pomoc innych specjalistów. Jeśli masz mocne objawy ze strony pęcherza, wykonuje się urologiczną cystoskopię, a przy zajęciu jelit – konsultuje przypadek z chirurgiem ogólnym.
Markery i badania laboratoryjne – czy można wykryć endometriozę z krwi?
Na ten moment nie istnieje jeden marker i badanie z krwi, które dawałyby pewność w wykrywaniu endometriozy.
Badania laboratoryjne traktowane są przez lekarzy jedynie jako wskazówka i wsparcie dla USG czy rezonansu. Pomagają one ułożyć w całość obraz Twojego zdrowia i wykluczyć inne schorzenia. Na jakie markery warto zwrócić uwagę?
Marker CA-125
To białko, które często sprawdza się w przypadku podejrzenia zmian na jajnikach. U wielu kobiet z aktywną endometriozą poziom CA-125 faktycznie szybuje w górę, przekraczając normę.
Trzeba jednak pamiętać, że jego wyższy wynik nie przesądza o chorobie. Marker ten może naturalnie wzrastać podczas zwykłej miesiączki, ciąży czy nawet drobnych infekcji dróg rodnych, dlatego wymaga mądrej interpretacji lekarza.
Białko HE4
To drugi bardzo ważny wskaźnik, który bada się z krwi. Pomaga on odróżnić niegroźne zmiany od tych potencjalnie niebezpiecznych, które mogą wskazywać na nowotwór.
W przeciwieństwie do CA-125 poziom białka HE4 u pacjentek z ogniskami endometriozy zazwyczaj pozostaje na zupełnie prawidłowym, niskim poziomie. To dla ginekologa podpowiedź, że zmiana ma najpewniej charakter łagodny.
Algorytm ROMA
Dla pewności i wygody diagnostycznej oba powyższe markery (CA-125 i HE4) łączy się często w jeden wskaźnik, znany jako algorytm ROMA.
Bierze on pod uwagę nie tylko wyniki z krwi, ale też Twój wiek i to, czy miesiączkujesz. Jeśli test wykaże wysokie CA-125 przy jednoczesnym niskim HE4, lekarz zyskuje mocny argument za tym, że widoczna w USG torbiel to typowa zmiana zapalna, charakterystyczna dla endometriozy.
Jak przygotować się do diagnostyki i wizyty u specjalisty?
Zapisuj, w których dniach cyklu ból jest najsilniejszy i spróbuj go nazwać. Używanie słów takich jak „palący”, „kłujący” czy „ciągnący” daje lekarzowi podpowiedź, jakich struktur nerwowych lub zrostów powinien szukać podczas badania.
Jeśli czeka Cię USG eksperckie, pamiętaj o stosowaniu przez dwa dni lekkostrawnej diety. Unikaj potraw wzdymających i gazowanych napojów, możesz również zaopatrzyć się w łagodne krople ułatwiające pozbycie się gazów z jelit.
Nieco więcej przygotowań wymaga badanie rezonansem magnetycznym. Dzień wcześniej będziesz musiała przyjąć łagodne środki przeczyszczające, by oczyścić dolne partie przewodu pokarmowego.
Na samo badanie MR przyjdź na czczo (minimum 4-6 godzin bez jedzenia). Musisz przynieść ze sobą aktualny wynik badania poziomu kreatyniny z krwi, by potwierdzić, że Twoje nerki pracują bez zarzutu.
Czasami personel medyczny podaje leki rozkurczowe wyciszające ruchy jelit. Z racji tego, że mogą one wywołać senność i delikatne wahania ciśnienia, poproś bliską osobę, by towarzyszyła Ci w tym dniu i bezpiecznie odwiozła Cię do domu.
Źródła
- Czym różni się endometrioza od adenomiozy?, Telemedyk, https://telemedyk.online/artykuly/czym-rozni-sie-endometrioza-od-adenomiozy/ (dostęp: 27.04.2026).
- Dieta w endometriozie, Pacjent.gov, http://szczepimysie.pacjent.gov.pl/aktualnosc/dieta-w-endometriozie (dostęp: 25.04.2026).
- J. Gośliński, Endometrioza - co to jest? Objawy, rozpoznanie i leczenie, https://www.zwrotnikraka.pl/endometrioza-objawy-leczenie/ (dostęp: 27.04.2026).
- Ł. Janas i in., The use of CA125, human epididymis protein 4 (HE4), risk of ovarian malignancy algorithm (ROMA), Ginekologia Polska, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/75921 (dostęp: 27.04.2026).
- M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, Fundacja Pokonać Endometriozę, https://pokonacendometrioze.pl/rekomendacje/ (dostęp: 27.04.2026).
- M. Neuberg, Laparoskopowe leczenie endometriozy, https://www.laparoskopia-neuberg.pl/images/design/endometrioza2013.pdf (dostęp: 27.04.2026).
- W. Saleta,, Marker HE4 i CA 125 - markery nowotworowe w diagnostyce raka jajnika, Onkopedia, https://onkopedia.pl/wiedza/marker-he4-i-ca-125-markery-nowotworowe-w-diagnostyce-raka-jajnika/ (dostęp: 25.04.2026).
Autorka
Julia Łojko – specjalistka ds. treści zdrowotnych i edukacyjnych, tworząca materiały we współpracy z Ziko Apteka. Od kilku lat redaguje artykuły na potrzeby blogów aptecznych. W swojej pracy opiera się na aktualnych, rzetelnych źródłach, starając się przybliżać zagadnienia zdrowotne w przystępny sposób. Jej celem jest wspieranie czytelników w poszerzaniu wiedzy na temat profilaktyki i codziennej troski o zdrowie.
