Biegunka to przypadłość, która może dotyczyć każdego, bez względu na wiek. Zazwyczaj ma łagodny przebieg i mija samoistnie, jednak w niektórych przypadkach sygnalizuje poważniejsze problemy zdrowotne. Jak się okazuje, znaczenie diagnostyczne ma nie tylko ilość wypróżnień, ale także wygląd i zapach stolca. Pomaga to określić rodzaj biegunki – tłuszczowa często świadczy o zaburzeniach w pracy trzustki, wątroby lub jelit.
Jaśniejsze, błyszczące i trudne do spłukania stolce o nieprzyjemnym, intensywnym zapachu mogą wskazywać na biegunkę tłuszczową. Jej wystąpienie zwykle wiąże się z zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczów. Mogą towarzyszyć jej także bóle brzucha, wzdęcia, nudności i wymioty. Sprawdź, kiedy tłuszczowe, luźne stolce powinny zaniepokoić i jak postępować w takich sytuacjach.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest biegunka tłuszczowa i skąd się bierze?
- Jak rozpoznać stolec tłuszczowy?
- Jakie są przyczyny biegunki tłuszczowej?
- Jakich produktów spożywczych należy unikać w przypadku biegunki tłuszczowej?
- Na czym polega leczenie biegunki tłuszczowej?
Biegunka tłuszczowa – co to jest i skąd się bierze?
Biegunka tłuszczowa (łac. steatorrhoea) różni się od zwykłego rozwolnienia. Związana jest z zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczów w przewodzie pokarmowym. Mówi się o niej, gdy stolec oddawany jest z większą częstotliwością i zawiera duże ilości tłuszczu.
Zdrowy organizm radzi sobie z rozkładem tłuszczów przyjętych z pożywieniem. Są one trawione głównie przez enzymy trzustkowe (zwłaszcza lipazę – produkowaną przez trzustkę i wydzielaną do dwunastnicy). Następnie rozłożone kwasy tłuszczowe oraz monoglicerydy są wchłaniane przez błonę śluzową jelita cienkiego i transportowane do dalszego wykorzystania przez organizm.
Jeśli jednak dojdzie do zaburzeń w tym procesie (np. z powodu choroby trzustki, wątroby lub jelit) tłuszcz pozostaje niestrawiony lub nie może się wchłonąć. Zostaje wówczas wydalony z organizmu w niemal niezmienionej formie.
Czy przewlekła biegunka tłuszczowa jest groźna dla zdrowia?
Warto pamiętać, że biegunka tłuszczowa nie jest wyłącznie kwestią częstego oddawania stolca o luźnej konsystencji. W wyniku upośledzonego wchłaniania tłuszczów może pojawić się niedobór witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E i K. Są one niezbędne m.in. dla prawidłowej pracy układu odpornościowego, zdrowia skóry, kości czy wzroku.
Nieprawidłowe trawienie i wchłanianie tłuszczów wiąże się też z utratą energii i składników odżywczych. W dłuższej perspektywie może prowadzić to do niezamierzonej utraty masy ciała oraz ogólnego osłabienia organizmu. Pamiętaj, że sama biegunka tłuszczowa to jedynie objaw, a nie przyczyna zaburzeń. Żeby rozpocząć leczenie, konieczne jest odnalezienie głównego czynnika, który utrudnia lub uniemożliwia prawidłowy rozkład tłuszczów.
Jak wygląda stolec tłuszczowy?
Biegunki tłuszczowe pod względem dolegliwości często na pierwszy rzut oka przypominają biegunki wirusowe. Zwiększona liczba wizyt w toalecie i inne niepokojące objawy ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, wzdęcia) zwykle kojarzą się z niestrawnością. Żeby więc zdiagnozować biegunkę tłuszczową i zaburzenia wchłaniania tłuszczów, warto zwrócić uwagę na wygląd stolca. Stolec tłuszczowy jest zwykle obfity, luźny i ma jasnobrązowy lub żółtawy kolor. Najczęściej unosi się na wodzie w muszli klozetowej i jest trudny do spłukania.
Stolec przy biegunce tłuszczowej najczęściej ma błyszczącą powierzchnię, właśnie przez obecność niestrawionego tłuszczu. Dodatkowo towarzyszy mu intensywny i bardzo nieprzyjemny gnilny zapach. Pacjenci opisują stolec tłuszczowy jako „mazisty” lub „kleisty”, pozostawiający tłusty osad. Niektórzy zauważają w nim widoczne kropelki tłuszczu. Choć wielu chorych wstydzi się mówić o tym lekarzowi, wygląd stolca nie powinien być tematem tabu. Informacje te są bardzo ważne w procesie diagnostycznym, dlatego nie należy bagatelizować ich znaczenia.
O czym świadczą częste biegunki tłuszczowe?
Przyczyny biegunki tłuszczowej to zwykle zaburzenia funkcjonowania układu trawiennego, zwłaszcza narządów, które odpowiadają za rozkład i wchłanianie tłuszczów. Są to głównie trzustka, wątroba i jelito cienkie. Do najczęstszych przyczyn występowania biegunki tłuszczowej zalicza się:
Czego nie jeść przy biegunce tłuszczowej?
Żeby złagodzić objawy biegunki tłuszczowej, konieczne jest wprowadzenie zmian w codziennej diecie. Niewłaściwie skomponowany jadłospis może nasilać dolegliwości, zwiększać utratę tłuszczów z kałem i pogłębiać niedobory pokarmowe. Aby tego uniknąć, warto wykluczyć lub ograniczyć następujące grupy produktów:
- tłuszcze nasycone i dania smażone – głównie jedzenie typu fast food, tłuste mięsa i pełnotłusty nabiał,
- produkty wysokoprzetworzone – gotowe ciasta i ciastka, tłuste słone przekąski, twarde margaryny i kremy cukiernicze,
- produkty bogate w błonnik nierozpuszczalny (np. niektóre surowe warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych),
- produkty zawierające słodziki typu sorbitol, ksylitol, mannitol oraz fruktoza, które mogą nasilać biegunkę.
Pamiętaj, że nie chodzi tu o całkowite wyeliminowanie tłuszczów z diety. Jadłospis w tym przypadku powinien bazować na tłuszczach pochodzenia roślinnego.
