Znaczenie i skuteczność wykonywania co-testów w diagnostyce raka szyjki macicy
Główną zaletą co-testingu jest jego wysoka czułość i wartość predykcyjna ujemna. Oznacza to, że ujemny wynik obu testów (brak zmian w cytologii i brak infekcji HPV-HR) daje pacjentce i lekarzowi bardzo wysokie poczucie bezpieczeństwa onkologicznego i pozwala na znaczne wydłużenie odstępu między kolejnymi badaniami przesiewowymi – nawet do 5 lat.
W porównaniu z konwencjonalnym badaniem cytologicznym testy HPV-HR mają znacznie wyższą czułość w wykrywaniu zmian przednowotworowych wysokiego stopnia (CIN2+, CIN3+) oraz raka. Czułość testu HPV w wykrywaniu CIN3+ sięga 95%, podczas gdy czułość cytologii szacuje się na 50-60%. Co-testing, w którym łączy się obie metody, osiąga czułość nieznacznie wyższą niż sam test HPV.
Profilaktyka raka szyjki macicy – wytyczne PTGiP
Zgodnie z najnowszymi zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na dwustopniowym modelu działania. Celem jest wczesne wykrywanie zmian nowotworowych oraz objęcie specjalistycznym nadzorem kobiet z grupy podwyższonego ryzyka.
Etap podstawowy
Pierwszy etap jest realizowany przez lekarzy ginekologów w ramach programów badań przesiewowych. Jego głównym założeniem jest identyfikacja kobiet, które mogą być szczególnie narażone na rozwój raka szyjki macicy. Znaczenie ma więc odpowiedni dobór badań w zależności od wieku:
- kobietom poniżej 30. roku życia zaleca się regularne wykonywanie cytologii;
- kobiety powyżej 30. roku życia powinny być kierowane na testy HPV HR, które pozwalają wykryć typy wirusa o wysokim potencjale onkogennym.
O dalszym postępowaniu decyduje wynik skriningu. Pacjentki zostają zakwalifikowane do określonej grupy (zdrowe, z niskim bądź wysokim ryzykiem występowania patologii szyjki macicy).
Etap ekspercki
Kobiety z podejrzeniem zmian przednowotworowych lub nowotworowych powinny trafić do specjalistycznej poradni kolposkopowej. Tam przechodzą dokładniejszą diagnostykę, czyli:
- kwalifikację do kolposkopii;
- w razie potrzeby – kolposkopię z biopsją;
- opracowanie indywidualnego planu dalszego nadzoru i opieki.
Nowy algorytm postępowania ma na celu zwiększenie skuteczności wykrywania raka szyjki macicy oraz optymalizację opieki nad pacjentkami, które wymagają dalszych działań diagnostycznych i terapeutycznych.
Program profilaktyki raka szyjki macicy od lipca 2025 roku
Warto podkreślić, że od lipca 2025 roku w Polsce wprowadzono nowy model Narodowego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, który jest finansowany przez NFZ. Program obejmuje kobiety w wieku 25-64 lata i zakłada włączenie do niego nowoczesnego testu molekularnego HPV HR oraz cytologii na podłożu płynnym. Na czym polegają zmiany?
Dotychczasowy program profilaktyczny koncentrował się na analizie morfologicznej komórek szyjki macicy, więc diagnostyka była związana z wykrywaniem zaistniałych już skutków infekcji wirusem HPV.
Wprowadzenie testu molekularnego HPV HR oznacza rewolucyjne przesunięcie w strategii diagnostycznej – z wykrywania zmian komórkowych na identyfikację głównej przyczyny choroby, czyli wirusa brodawczaka ludzkiego. Według nowego schematu działania badanie wykonuje się co 5 lat. Ponieważ HPV jest odpowiedzialny za nowotwory szyjki macicy, wykrycie wirusa pozwala na identyfikację ryzyka na znacznie wcześniejszym etapie, zanim dojdzie do rozwoju zmian przedrakowych. Pojawia się więc szansa na szybszą reakcję i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Gdy wynik testu jest dodatni, z tej samej próbki (bez konieczności ponownego pobrania materiału) przeprowadza się cytologię na podłożu płynnym (LBC). W ten sposób proces diagnostyczny staje się bardziej precyzyjny i mniej uciążliwy dla pacjentki. Harmonogram dalszych badań i działań jest uzależniony od uzyskanych wyników.
Na badanie możesz zgłosić się do poradni ginekologiczno-położniczych i do placówek POZ, szpitali oraz centrów zdrowia, które biorą udział w programie. Pamiętaj, że każda kobieta po 25. roku życia powinna regularnie umawiać się na profilaktyczne badania cytologiczne.
Źródła:
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, Schemat postępowania w skriningu podstawowym raka szyjki macicy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, https://www.ptgin.pl/artykul/schemat-postepowania-w-skriningu-podstawowym-raka-szyjki-macicy-polskiego-towarzystwa (dostęp: 10.02.2026).
- Profilaktyka raka szyjki macicy, https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy (dostęp: 10.02.2026).
- Serwis Ministerstwa Zdrowia i NFZ, Dwa nowoczesne badania w profilaktyce raka szyjki macicy, https://www.gov.pl/web/zdrowie/dwa-nowoczesne-badania-w-profilaktyce-raka-szyjki-macicy (dostęp: 10.02.2026).
- Serwis Ministerstwa Zdrowia i NFZ, Przełom w profilaktyce raka szyjki macicy – test HPV-HR i cytologia na podłożu płynnym, https://www.gov.pl/web/zdrowie/przelom-w-profilaktyce-raka-szyjki-macicy--test-hpv-hr-i-cytologia-na-podlozu-plynnym (dostęp: 10.02.2026).
- Szyjka macicy. Kompendium chorób nowotworowych, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/szyjka-macicy (dostęp: 10.02.2026).
Autorka
Julia Łojko – specjalistka ds. treści zdrowotnych i edukacyjnych, tworząca materiały we współpracy z Ziko Apteka. Od kilku lat redaguje artykuły na potrzeby blogów aptecznych. W swojej pracy opiera się na aktualnych, rzetelnych źródłach, starając się przybliżać zagadnienia zdrowotne w przystępny sposób. Jej celem jest wspieranie czytelników w poszerzaniu wiedzy na temat profilaktyki i codziennej troski o zdrowie.
