Obrzęk naczynioruchowy
Bardzo często razem z pokrzywką występuje obrzęk naczynioruchowy. Oba stany mają taki sam mechanizm powstawania. Również wywołują je te same czynniki. Natomiast obrzęk naczynioruchowy obejmuje dolne warstwy skóry i tkanki podskórnej. Zdarza się, że zajmuje również błony śluzowe. Nie powoduje świądu i bólu. Może być niebezpieczny, jeżeli rozwinie się w gardle. U części osób występuje również wrodzony obrzęk naczynioruchowy, jednak nie przebiega on z pokrzywką.
Objawy obrzęku naczynioruchowego obejmują najczęściej nagłe obrzmienie warg, powiek, języka lub twarzy. W przypadku trudności z oddychaniem lub mówieniem konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej. Taka sytuacja może stanowić zagrożenie życia, dlatego nie wolno jej bagatelizować.
Jak powstaje pokrzywka u dzieci?
Mechanizm powstawania pokrzywki jest związany z rozszerzeniem i zwiększeniem przepuszczalności naczyń krwionośnych. Zostają uwolnione również mediatory zapalne. Działają one na receptory czuciowe w skórze, co skutkuje pojawieniem się świądu. Przyczyny choroby mogą być niealergiczne lub alergiczne. Podstawową rolę odgrywa histamina, która powoduje obrzęk, zaczerwienienie i świąd. Jej uwalnianie może być wynikiem reakcji immunologicznej lub bezpośredniego działania bodźców fizycznych.
Niealergiczna pokrzywka u dziecka może pojawić się na skutek:
- tarcia,
- ucisku,
- działania niskiej lub wysokiej temperatury,
- ekspozycji na światło słoneczne.
Do tej grupy zalicza się również pokrzywkę wywołaną wysiłkiem fizycznym, stresem emocjonalnym lub nagłą zmianą temperatury otoczenia.
Niekiedy pokrzywka u dzieci występuje w przebiegu chorób ogólnoustrojowych. Zmiany skórne tego typu są obecne m.in. choroby autoimmunologiczne lub zakaźne (np. infekcje wirusowe). Szczególnie często pokrzywka pojawia się w trakcie lub krótko po infekcjach dróg oddechowych, co bywa mylone z reakcją alergiczną.
Pokrzywka alergiczna
Jest spowodowana kontaktem organizmu z alergenami obecnymi w:
- powietrzu (np. pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego),
- pokarmach (np. orzechy, mleko),
- kosmetykach,
- lekach,
- odzieży.
U dzieci szczególnie częstą przyczyną są alergeny pokarmowe, a objawy mogą pojawić się nawet kilka minut po spożyciu uczulającego produktu. Rozpoznanie pokrzywki opiera się głównie na obserwacji objawów oraz wywiadzie medycznym, który lekarz przeprowadza z pacjentem podczas wizyty.
W niektórych przypadkach nie udaje się ustalić przyczyny pojawiania się zmian skórnych. Jest to tzw. pokrzywka idiopatyczna. Rozpoznanie to stawia się jednak po wykluczeniu innych możliwych czynników wywołujących objawy.
Pokrzywka alergiczna u dzieci – co podać, aby złagodzić objawy?
Leczenie pokrzywki należy prowadzić pod okiem lekarza. W terapii stosuje się leki przeciwhistaminowe, które łagodzą nieprzyjemne dolegliwości. Zawierają one substancje, takie jak: loratadyna, cetyryzyna, lewocetyryzyna. Pokrzywkę przewlekłą niekiedy trzeba dodatkowo leczyć glikokortykosteroidami lub lekami immunosupresyjnymi (np. cyklosporyną, metotreksatem). W leczeniu objawowym pomocne mogą być również chłodne okłady oraz preparaty łagodzące silny świąd i wykwity skórne, przeznaczone dla dzieci.
Bardzo ważne jest, aby ustalić przyczyny choroby. Unikanie czynnika, który wywołuje objawy (nie zawsze ma podłoże alergiczne) jest bardzo ważnym elementem leczenia, ponieważ zapobiega nawrotom pokrzywki. Rodzice powinni obserwować, w jakich okolicznościach pojawiają się zmiany skórne, co może pomóc w szybszej diagnostyce.
Aby ustalić przyczyny pokrzywki, konieczne jest wykonanie badań:
- laboratoryjnych krwi,
- ogólnych moczu,
- testów skórnych punktowych lub płatkowych.
Niekiedy wykonuje się też tzw. próby prowokacyjne (np. skóra jest poddawana uciskowi, tarciu, naświetlaniu). Zakres badań alergolog dobiera indywidualnie, w zależności od wieku dziecka oraz obrazu klinicznego.
Podsumowanie
Pokrzywka u dzieci jest reakcją organizmu na różnego rodzaju czynniki – alergiczne lub niealergiczne. W przypadku alergii dochodzi do uwolnienia się z mastocytów (komórek tucznych, czyli komórek tkanki łącznej) m.in. histaminy, co prowadzi do rozszerzenia i wzrostu przepuszczalności naczyń włosowatych.
O czym warto pamiętać?
- Pokrzywka charakteryzuje się występowaniem zaczerwienienia i bąbli, którym prawie zawsze towarzyszy świąd lub pieczenie skóry.
- Pokrzywka alergiczna (w wyniku alergii pokarmowej, oddechowej lub kontaktowej) może mieć charakter ostry albo przewlekły.
- Zmiany skórne zwykle ustępują samoistnie, jednak możliwe jest złagodzenie objawów poprzez podanie dziecku leków przeciwhistaminowych.
- Ustalenie czynnika, który wywołuje pokrzywkę, pozwala uniknąć wystąpienia dolegliwości ponownie w przyszłości.
Źródła:
- C. Grattan, Pokrzywka: patofizjologia i leczenie, „Medycyna po Dyplomie” 2012, https://podyplomie.pl/medycyna/10609,pokrzywka-patofizjologia-i-leczenie (dostęp 03.01.2022).
- R.J. Nowicki i in., Pokrzywka. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego i Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, „Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology” 2020, nr 7, s. 31-39.
Autorka
Angelika Janowicz – absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu na kierunku pielęgniarstwo. Pisze o zdrowiu, ponieważ wie, jak ważna jest edukacja pacjenta. Wielbicielka podróży i kuchni greckiej.
